Uitleg

Alle uitleg tonen

1. Het bewijs van de regel

   Abū Hurayra (Muslim): wie iets in zijn buik voelt en twijfelt, verlaat de moskee niet tot hij een geluid hoort of een geur ruikt; de basis staat in beide Ṣaḥīḥ's via ʿAbdullāh ibn Zayd. Abū Saʿīd (Muslim): laat de twijfel vallen en bouw op wat zeker is. ʿAbd ar-Raḥmān ibn ʿAwf (at-Tirmidhī): bouw op het kleinste aantal en maak twee sujūd vóór de salām.

2. Wat was, blijft zoals het was

   Wie zeker is van zijn wuḍūʾ en twijfelt aan verbreken, heeft wuḍūʾ, en omgekeerd. Voorbeelden: wie aan het eind van de nacht eet en twijfelt of de dageraad er was, vast geldig; wie aan het eind van de dag zonder afweging eet en twijfelt of de zon onder was, vast ongeldig; de vrouw wordt geloofd als ze zegt dat ze geen kleding en onderhoud kreeg; wie water koopt en zegt dat het onrein was, de verkoper wordt geloofd.

   Meer uitleg

   Ook: wie iḥrām voor ʿumra en daarna voor ḥajj aannam en twijfelt of dat vóór de ṭawāf was, zijn ḥajj is geldig (al-Māwardī: de grondregel is dat iḥrām voor ḥajj mag). En bij een salam-koop van vlees: zegt de koper dat het kadaver is, dan wordt hij geloofd, want een levend schaap is verboden om te eten tot zeker is dat dat ophield.

3. Niemand is in principe iets schuldig

   Daarom is één getuige niet genoeg voor een schuld zonder een tweede of de eed van de eiser, en geldt het woord van de gedaagde. Voorbeelden: bij onenigheid over de waarde van iets vernields geldt het woord van wie moet betalen; wie de eed weigert, wordt niet alleen daarom veroordeeld; bij onenigheid of terugbetaling bij een lening genoemd werd, geldt het woord van de ontvanger.

   Meer uitleg

   Een fijne vergelijking (Ibn aṣ-Ṣāʾigh): de grammatici zeggen dat zelfstandige naamwoorden in principe verbogen worden; één reden is niet genoeg om een woord onverbuigbaar te maken, er is een tweede nodig.

4. Een erkenning rust op zekerheid

   Ash-Shāfiʿī: de basis van de erkenning is dat ik zekerheid gebruik, twijfel laat vallen en niet afga op het waarschijnlijke. Wie "geld" of "veel geld" erkent, mag dat uitleggen als elk bedrag van waarde, hoe klein ook; wie zegt "ik heb een zwaard in een schede van hem" is alleen het zwaard schuldig; wie op twee dagen "duizend" erkent, is maar duizend schuldig.

   Meer uitleg

   Vraag aan as-Subkī: waarom moet wie "dirhams" erkent er drie betalen en niet twee, als erkenning op zekerheid rust? Antwoord: de erkenning wordt letterlijk opgevat; de mogelijkheid van figuurlijk gebruik is nog minder dan twijfel, het is een waan. Met zekerheid is de taalkundige betekenis bedoeld, geen absolute stelligheid.

5. Twijfel of je iets deed: je deed het niet

   Hieronder valt: wie zeker is dat hij iets deed maar twijfelt over weinig of veel, gaat uit van weinig, behalve als hij een vaste schuld had, die alleen met zekerheid vervalt. Dat is de regel van ash-Shāfiʿī: wat met zekerheid vaststaat, verdwijnt alleen door zekerheid. Voorbeelden: twijfel of je een gebod in het gebed naliet: sujūd as-sahw; of je iets verbodens deed: geen sujūd. Twijfel over een vergeten zuil: opnieuw doen. Twijfel of je één of meer keer scheidde: één. Eén van de vijf gebeden vergeten maar niet weten welk: alle vijf.

   Meer uitleg

   Bij vergeten sujūd neemt men het slechtste geval: één sajda, onzeker of die uit de laatste rakʿa was: een rakʿa erbij; twee of drie: twee rakʿa's volgens de Shāfiʿieten. Al-Isnawī en anderen wierpen tegen dat het bij drie twee rakʿa's en een sajda moet zijn; an-Nashāʾī antwoordde dat dat buiten de gestelde situatie valt.

6. De grondregel is het niet-bestaan

   Meestal geldt het woord van wie gemeenschap ontkent; van de beheerder in een qirāḍ-partnerschap als hij zegt "ik maakte geen winst" of "je verbood het mij niet"; van de verkoper als hij ontkent dat een gebrek al bestond; en van de eigenaar als de eter zegt "je stond het mij toe": de grondregel is telkens dat het niet gebeurde.

   Meer uitleg

   An-Nawawī over het kind van een moslim dat verwisseld raakte met het kind van een joodse min: beiden blijven in afwachting; geen van beiden wordt tot het gebed verplicht, want de grondregel is dat niemand verplicht is, zoals bij twee mannen van wie één een wind liet maar niemand het toegeeft.

7. Een gebeurtenis wordt op het dichtstbijzijnde tijdstip gesteld

   Wie sperma op zijn kleding vindt zonder zich een droom te herinneren, moet ghusl doen en elk gebed sinds zijn laatste slaap herhalen. Wie dagenlang wuḍūʾ deed uit een put en dan een muis vindt, haalt alleen in wat hij zeker met onreinheid bad. Wie een kooi opent en de vogel vliegt meteen weg, is aansprakelijk; bleef hij eerst staan, dan niet.

   Meer uitleg

   Uitzondering: wie dodelijk ziek is, iets weggeeft en daarna gedood wordt of verdrinkt: de gift telt van het derde deel. Over een hand die na zwelling afvalt zegt as-Suyūṭī: dat is geen uitzondering, want zo werkt het hele hoofdstuk qiṣāṣ.

8. Dingen zijn in principe toegestaan

   Dit is de Shāfiʿitische leer; bij Abū Ḥanīfa is de grondregel verbod. Het verschil blijkt bij waarover de bronnen zwijgen. Voorbeelden: een dier waarvan de status onduidelijk is: volgens de sterkste mening halal; een plant zonder bekende naam: volgens an-Nawawī het meest waarschijnlijk halal; de giraf: as-Subkī koos dat die halal is.

   Meer uitleg

   Bij de giraf: al-Qāḍī Ḥusayn en al-Ghazālī noemden haar halal, en dat wordt ook van Aḥmad overgeleverd; ash-Shīrāzī noemde haar in at-Tanbīh verboden, en in Sharḥ al-Muhadhdhab staat dat men het daarover eens is.

9. Seksuele relaties zijn in principe verboden

   Botsen bij een vrouw toestemming en verbod, dan wint het verbod. Daarom mag men niet zelf afwegen als een verboden vrouw vermengd is met een telbaar aantal vrouwen; bij een ontelbaar aantal mag men als verlichting trouwen, zodat het huwelijk niet onmogelijk wordt. Voorbeeld: wie iemand een beschreven slavin laat kopen en de gevolmachtigde sterft vóór de overdracht, mag niet met haar omgaan, want misschien kocht hij haar voor zichzelf.

10. Woorden zijn in principe letterlijk bedoeld

    Wie een waqf maakt voor "zijn kinderen": kleinkinderen vallen er volgens de sterkste mening niet onder. Wie zweert niet te verkopen en een ander laat verkopen, breekt zijn eed niet. Wie zweert Zayds huis niet binnen te gaan, breekt die niet door een huis dat Zayd huurt. Wie zweert niet van dit schaap te eten, breekt die met het vlees, niet met de melk. Wordt de letterlijke betekenis niet gebruikt, dan geldt de gangbare figuurlijke: "niet eten van deze boom" gaat over de vruchten.

    Meer uitleg

    Een lastig geval: wie zweert niet te bidden, breekt volgens de sterkste mening zijn eed al bij de openings-takbīr, terwijl de regel zou zeggen: pas aan het eind.

11. Grondregel tegenover uiterlijke schijn

    Sommige latere Khurāsānī's zeiden: elke kwestie met botsing tussen grondregel en schijn heeft twee meningen. An-Nawawī weerlegde dat: soms volgt men zonder verschil de schijn (twee betrouwbare getuigen), soms zonder verschil de grondregel. De maatstaf van Ibn aṣ-Ṣalāḥ: afwegen; blijft men aarzelen, dan zijn er twee meningen.

12. Twee grondregels tegenover elkaar

    Imām al-Ḥaramayn: het gaat niet om twee even sterke grondregels, dat is tegenstrijdig; de onderzoeker denkt eerst dat ze gelijk zijn en weegt daarna af. Ibn ar-Rifʿa: staan aan één kant twee grondregels en aan de andere één, dan beslist men zeker voor de twee. Voorbeelden: vuil in water waarvan men niet weet of het twee qulla is; een slaaf die verdwijnt zonder bericht: volgens de sterkste mening moet de zakāt al-fiṭr voor hem betaald worden, want de grondregel is dat hij leeft.

13. Uitzonderingen op de regel

    Ibn al-Qāṣṣ: zekerheid wijkt niet voor twijfel, behalve in elf kwesties, zoals: wie over sokken strijkt en twijfelt of de termijn voorbij is; een reiziger die twijfelt of hij thuis is of verblijf beoogde; de verwarde mustaḥāḍa doet bij elk gebed ghusl. Al-Qaffāl wierp tegen dat daar geen zekerheid voor twijfel wijkt: men valt terug op de grondregel omdat de voorwaarde om ervan af te wijken niet zeker is. An-Nawawī: in de meeste heeft Ibn al-Qāṣṣ gelijk.