Uitleg

Alle uitleg tonen

1. Waarom de brief geschreven werd

   Mensen van wie hij het verzoek niet kon weigeren, vroegen hem op te schrijven wat ze in bijeenkomsten van hem hadden gehoord over tawḥīd en de eigenschappen, en over sharīʿa en qadar. Er was grote behoefte om deze twee grondslagen uit te zoeken, en er heerste veel verwarring. Iedereen heeft ze nodig; denkers, geleerden en mensen van aanbidding krijgen er gedachten en meningen over waarbij ze moeten weten wat leiding is en wat dwaling, vooral omdat velen erover spraken, soms met waarheid en vaak met onwaarheid, en twijfels de harten binnendringen.

   Meer uitleg

   Opmerking (toelichting): de naam "at-Tadmuriyya" komt, zoals bekend bij geleerden, van de mensen van Tadmur (Palmyra) die de vraag stelden; de tekst zelf noemt de plaats niet.

2. Twee soorten spreken: bericht en gebod

   Over tawḥīd en eigenschappen spreken is berichten: bevestigen of ontkennen. Over sharīʿa en qadar spreken is gebieden en willen: liefhebben of afkeuren. Ieder mens voelt het verschil tussen bevestigen en ontkennen, geloven en tegenspreken, en tussen liefhebben en haten, aansporen en tegenhouden. Gewone mensen en geleerden kennen dit; de fuqahāʾ noemen het bij de eden, en logici, grammatici en retorici verdelen spreken in bericht en gebod: een bericht bevestigt of ontkent, een gebod beveelt, verbiedt of staat toe.

3. Wat de dienaar in beide grondslagen moet doen

   De dienaar moet Allah de eigenschappen van volmaaktheid toekennen en ontkennen wat daartegenin gaat. En bij Zijn beschikkingen moet hij zowel Zijn schepping als Zijn gebod erkennen: geloven in Zijn schepping, waarin Zijn volmaakte macht en alles omvattende wil zitten, en in Zijn gebod, dat laat zien welke woorden en daden Hij liefheeft. Hij gelooft in Zijn sharīʿa en Zijn qadar zonder uit te glijden. Dit omvat tawḥīd in de aanbidding van Hem alleen: tawḥīd in bedoeling, wil en daad. Het eerste omvat tawḥīd in kennis en woord.

   Meer uitleg

   Soera al-Ikhlāṣ wijst op tawḥīd in kennis en woord, soera al-Kāfirūn op tawḥīd in bedoeling en daad. Samen heten ze de twee soera's van de oprechtheid; de Profeet ﷺ reciteerde ze na al-Fātiḥa in de twee rakʿa's van fajr, de twee rakʿa's na de ṭawāf en bij andere gelegenheden.

4. De grondregel bij de eigenschappen en de weg van de salaf

   De grondregel: Allah beschrijven zoals Hij Zichzelf beschreef en zoals Zijn boodschappers Hem beschreven, in bevestigen en ontkennen. De weg van de salaf en de imams: bevestigen wat Hij bevestigde zonder het hoe te bepalen of te vergelijken, en zonder te verdraaien of te ontkennen; ontkennen wat Hij ontkende zonder af te wijken in Zijn namen en tekenen, want Allah keurt wie dat doet af. Hun weg is dus: namen en eigenschappen bevestigen en gelijkenis met de schepselen ontkennen. Bevestigen zonder vergelijken, vrijspreken zonder ontkennen.

   Meer uitleg

   "Niets is als Hem" weerlegt het vergelijken; "en Hij is de Horende, de Ziende" weerlegt afwijken en ontkennen.

5. De profeten: bevestigen in detail, ontkennen in het algemeen

   Allah zond Zijn boodschappers met gedetailleerd bevestigen en algemeen ontkennen. Ze bevestigden Zijn eigenschappen één voor één en ontkenden in het algemeen elke gelijkenis. Algemeen ontkennen: "Ken jij voor Hem een naamgenoot?", "en niemand is aan Hem gelijk", "maak Allah geen gelijken", en de verzen die Hem vrijspreken van kind, vrouw en deelgenoot. Gedetailleerd bevestigen: het Troonvers, soera al-Ikhlāṣ, "Hij is de Eerste en de Laatste", en de verzen over liefde, tevredenheid, toorn, afkeer, het komen, het rijzen boven de Troon, het spreken en roepen.

   Meer uitleg

   Kijk naar het slot van soera aṣ-Ṣāffāt: Hij prijst Zichzelf vrij van wat de leugenaars en polytheïsten zeggen, groet de boodschappers omdat wat zij zeiden vrij is van leugen en shirk, en looft Zichzelf, omdat Hij de lof verdient door Zijn namen, eigenschappen en wonderbaarlijke schepping.

6. De weg van de tegenstanders van de profeten

   Wie van de weg van de boodschappers afweek (ongelovigen, polytheïsten, mensen van het Boek, en wie zich bij hen voegde: Sabiërs, filosofen, Jahmiyya, Qarāmiṭa-Bāṭiniyya) doet het omgekeerde. Ze beschrijven Hem met ontkenningen in detail en bevestigen alleen een absoluut bestaan dat bij nader inzien niets is: iets dat alleen in het hoofd bestaat. Dat leidt tot uiterste ontkenning én uiterste vergelijking: ze vergelijken Hem met het onmogelijke, het niet-bestaande en levenloze dingen, en ontkennen namen en eigenschappen zo dat ook het Wezen zelf wegvalt.

   Meer uitleg

   De extremen ontkennen beide tegendelen, en dat is net zo onmogelijk als beide tegelijk bevestigen. De filosofen houden alleen ontkenningen en relaties over en zeggen dat de kennis de wetende zelf is, en de ene eigenschap de andere. De Muʿtazila bevestigen namen zonder eigenschappen. Allen vluchten voor iets en vallen in het gelijke of erger: "sofisten in wat het verstand weet, Qarāmiṭa in wat overgeleverd is".

7. Wat bestaat: noodzakelijk en eeuwig, of ontstaan en mogelijk

   Het verstand weet noodzakelijk dat er een eeuwig bestaande moet zijn die niemand nodig heeft. We zien dingen ontstaan (dieren, mineralen, planten); wat ontstaat is mogelijk, niet noodzakelijk en niet onmogelijk; wat ontstaat heeft een veroorzaker nodig, en wat mogelijk is iets noodzakelijks. Allah zegt: "Of zijn ze uit niets geschapen, of zijn zij zelf de scheppers?" Als ze niet uit niets zijn ontstaan en zichzelf niet schiepen, hebben ze dus een Schepper.

8. Gelijke namen maken de dingen niet gelijk

   Het noodzakelijke bestaat en het ontstane bestaat, maar daaruit volgt niet dat hun bestaan gelijk is: elk heeft zijn eigen bestaan. Geen verstandig mens zegt bij "de Troon bestaat en een mug bestaat" dat ze gelijk zijn: buiten het hoofd is er geen derde ding dat ze delen; alleen het verstand haalt er een gedeelde algemene betekenis uit. Daarom noemt Allah Zichzelf en Zijn eigenschappen met namen die, aan Hem toegeschreven, alleen van Hem zijn, en noemt Hij schepselen met namen die alleen van hen zijn, ook al zijn het, los genomen, dezelfde woorden.

   Meer uitleg

   Voorbeelden in de tekst: levend, wetend, zachtmoedig, horend en ziend, mild en barmhartig, koning, gelovig/gever van veiligheid, machtig, overweldigend en hoogmoedig; en eigenschappen: kennis, kracht, wil, willen, liefde, tevredenheid, afkeer, list, maken, roepen en vertrouwelijk spreken, spreken, berichten, onderwijzen, toorn, rijzen boven, uitgestrekte handen. Telkens: "en het ene is niet als het andere".

9. Conclusie: bevestigen zonder vergelijken, vrijspreken zonder ontkennen

   Wat Allah voor Zichzelf bevestigde, moet bevestigd worden, en gelijkenis met de schepselen ontkend. Wie zegt dat Allah geen kennis, kracht, barmhartigheid of spraak heeft, niet liefheeft en niet tevreden is, niet riep en niet sprak en niet boven de Troon rees, ontkent en loochent, en vergelijkt Allah met wat niet bestaat en met levenloze dingen. Wie zegt dat Hij kennis heeft als de mijne, kracht als de mijne, liefde als de mijne, handen als de mijne of een rijzen als het mijne, vergelijkt Allah met levende schepselen.