Uitleg

Alle uitleg tonen

1. Geloof in schepping en gebod

   De tweede grondslag: tawḥīd in aanbidding, dat geloof in de sharīʿa én de voorbeschikking omvat. Je moet geloven dat Allah de Schepper, Heer en Eigenaar van alles is, alles kan, dat wat Hij wil gebeurt en wat Hij niet wil niet gebeurt; er is geen kracht en macht dan bij Allah. Hij wist wat zou gebeuren voordat het gebeurde, bepaalde alles en schreef het op: "weet je niet dat Allah weet wat in de hemel en op aarde is? Dat staat in een Boek." In de Ṣaḥīḥ: "Allah bepaalde de lotsbestemming van de schepselen vijftigduizend jaar voordat Hij hemelen en aarde schiep, en Zijn Troon was op het water." Je moet ook geloven dat Allah beval alleen Hem te aanbidden, zoals Hij djinn en mensen daarvoor schiep, en daarvoor zond Hij Zijn boodschappers en Boeken. Aanbidding is volmaakte nederigheid en liefde, en dat betekent volmaakte gehoorzaamheid; wie de Boodschapper gehoorzaamt, gehoorzaamt Allah: "zeg: als jullie Allah liefhebben, volg mij dan; dan heeft Allah jullie lief".

2. Eén religie van alle profeten

   Allah zegt: "Wij zonden vóór jou geen boodschapper zonder hem te openbaren: er is geen god dan Ik, aanbid Mij dus", "Hij heeft voor jullie als religie vastgesteld wat Hij Nūḥ opdroeg... houd de religie in stand en raak er niet over verdeeld", "deze gemeenschap van jullie is één gemeenschap". De Profeet ﷺ zei: "Wij profeten hebben één religie; de profeten zijn halfbroers van één vader; ik sta het dichtst bij de zoon van Maryam, want tussen mij en hem was er geen profeet." Die religie is de islam; Allah aanvaardt geen andere, van de eersten noch de laatsten. Nūḥ: "mij is bevolen een van de moslims te zijn"; tegen Ibrāhīm: "geef je over; hij zei: ik geef mij over aan de Heer der werelden"; Mūsā: "als jullie moslims zijn"; de apostelen: "getuig dat wij moslims zijn"; "de profeten die zich overgaven, oordeelden ermee"; en Bilqīs: "ik geef mij met Sulaymān over aan Allah, de Heer der werelden".

3. Wat islam is, en de verschillende wetten

   Islam is overgave aan Allah alleen. Wie zich aan Hem en anderen overgeeft, is polytheïst; wie zich niet aan Hem overgeeft, is hoogmoedig; beiden zijn ongelovig. Overgave aan Hem alleen betekent alleen Hem aanbidden en gehoorzamen. Dat doe je door op elk moment te doen wat Hij op dat moment beveelt: toen eerst bevolen werd naar de Rots (in Jeruzalem) te bidden en later naar de Kaʿba, was elk ervan islam toen het bevolen was; alleen de vorm veranderde. Zo hebben de profeten één religie, ook al verschillen wet, weg, gebedsrichting en rituelen. Bij hun religie hoort dat de eerste de laatste aankondigt en in hem gelooft, en de laatste de eerste bevestigt: "toen Allah de belofte van de profeten afnam... jullie zullen in hem geloven en hem helpen". Ibn ʿAbbās: Allah zond geen profeet zonder hem te laten beloven dat hij, als Muḥammad tijdens zijn leven kwam, in hem zou geloven en hem helpen, en die belofte ook van zijn volk af te nemen.

4. Het geloof in alle profeten hoort bij elkaar

   Allah maakte het geloof in de profeten onlosmakelijk en noemde wie in sommigen gelooft en anderen verwerpt ongelovig: "zij zeggen: we geloven in sommigen en verwerpen anderen... zij zijn de echte ongelovigen". En tegen ons: "zeg: wij geloven in Allah, in wat tot ons is neergezonden en tot Ibrāhīm... wij maken geen onderscheid tussen hen". Wie de boodschap van Muḥammad ﷺ bereikt en die niet aanvaardt, is dus geen moslim of gelovige, ook al zegt hij dat. Men vertelt dat toen "wie een andere religie dan de islam zoekt, van hem wordt het niet aanvaard" neerkwam, joden en christenen zeiden: dan zijn wij moslims. Toen kwam neer: "Allah heeft recht op de bedevaart van de mensen", en ze zeiden: wij doen geen bedevaart. Toen: "en wie ongelovig is: Allah heeft de werelden niet nodig". Overgave is pas compleet als je erkent wat Allah van Zijn dienaren vraagt, zoals in "de islam is op vijf zuilen gebouwd". Waren de vroegere volgelingen van Mūsā en ʿĪsā moslims? Dat is een woordenstrijd: de specifieke islam van de Koran-wet hebben alleen de volgelingen van Muḥammad ﷺ; de algemene islam omvat elk volk dat een profeet volgde.

5. De kern van de islam en soorten shirk

   De kern van de islam is getuigen dat er geen god is dan Allah; daarmee zond Hij alle boodschappers: "Wij zonden in elk volk een boodschapper: aanbid Allah en vermijd de afgoden". Ibrāhīm: "ik heb niets te maken met wat jullie aanbidden, behalve Hem die mij schiep"; de boodschappers: "aanbid Allah, jullie hebben geen andere god"; de jongemannen van de grot: "wij roepen naast Hem geen andere god aan"; en tweemaal: "Allah vergeeft niet dat er iets naast Hem wordt gesteld". In Zijn Boek legt Hij shirk uit met engelen, profeten, sterren en beelden; de wortel van alle shirk is shirk met de duivel. Over de christenen: "zij namen hun geleerden en monniken als heren naast Allah, en de Messias"; "heb jij tegen de mensen gezegd: neem mij en mijn moeder als twee goden?"; "hij beveelt jullie niet engelen en profeten als heren te nemen; zou hij jullie ongeloof bevelen?" Engelen en profeten als heren nemen is dus ongeloof.

6. De polytheïsten erkenden het Heer-zijn

   Niemand beweerde dat profeten, geleerden, monniken of de Messias met Allah samen hemelen en aarde schiepen, of dat de wereld twee gelijke makers heeft; niemand stelde een god die in alles gelijk is aan Allah. De meeste polytheïsten erkenden dat hun "partner" Allahs bezit was, zoals de Arabische polytheïsten in hun talbiya zeiden: "Tot Uw dienst, U hebt geen partner, behalve een partner die van U is; U bezit hem en wat hij bezit." De Profeet ﷺ sprak de talbiya van tawḥīd uit: "Tot Uw dienst, Allah, tot Uw dienst; U hebt geen partner; alle lof, gunst en heerschappij zijn van U; U hebt geen partner." De schrijvers over godsdiensten en sekten noemen niemand die een partner in de schepping van alles aannam; het verste is de dualisten: licht schiep het goede en duisternis het kwade, en die duisternis is volgens hen ofwel ontstaan, ofwel eeuwig maar gebrekkig. Allah zegt: "als je hun vraagt wie hemelen en aarde schiep, zeggen ze: Allah"; "zeg: aan wie behoort de aarde?... ze zullen zeggen: aan Allah"; en "de meesten van hen geloven niet in Allah zonder shirk te plegen".

7. De fout van de theologen over tawḥīd

   De meeste theologen zien als het hoogste tawḥīd drie soorten: Allah is één in Zijn wezen (ondeelbaar), één in Zijn eigenschappen (zonder gelijke), en één in Zijn daden (zonder partner). Het bekendste is het derde: er is één Schepper van de wereld, bewezen met het "tegenwerkingsbewijs"; ze denken dat dit de betekenis van "er is geen god dan Allah" is, en sommigen maakten "god zijn" gelijk aan "kunnen scheppen". Maar de Arabische polytheïsten waren het daar niet mee oneens: ze erkenden dat Allah alles schiep, zelfs de voorbeschikking, en toch waren ze polytheïst. Hooguit kun je zeggen dat de Qadariyya de daden van de dienaren aan henzelf toeschreven, en dat filosofen, natuurfilosofen en astrologen sommige schepselen oorzaak van dingen maakten; maar ook zij erkenden de Maker. Wie de Maker loochent, zoals Firʿawn, is een ontkenner.

8. Hun tawḥīd in eigenschappen en wezen

   De tweede soort: "geen gelijke in Zijn eigenschappen". Geen volk stelde een eeuwig wezen dat Hem gelijk is; het verstand weet dat een gelijke onmogelijk is, en ook dat twee bestaande dingen altijd iets gemeen hebben. Maar de Jahmiyya (Muʿtazila en anderen) rekenden het ontkennen van eigenschappen tot tawḥīd: wie zegt dat Allah kennis of macht heeft, dat Hij gezien wordt, of dat de Koran ongeschapen is, noemden zij vergelijker en geen monotheïst. Extreme Jahmiyya, filosofen en Qarāmiṭa gingen verder en ontkenden de namen; de extreemsten zeiden: Hij krijgt ontkenning noch bevestiging. Allen kwamen in iets ergers dan waarvoor ze vluchtten: ze vergeleken Hem met het onmogelijke, het niet-bestaande en het levenloze. De derde soort, "één in wezen, ondeelbaar", is vaag: Allah is één, aṣ-Ṣamad, en kan niet uiteenvallen of in delen opgaan; maar ze rekenden hier het ontkennen van Zijn hoogte en gescheidenheid toe. Wat zij tawḥīd noemen, is dus deels waar en deels onwaar; en zelfs als het helemaal waar was, waren de polytheïsten er niet mee van hun shirk af.

9. De betekenis van ilāh

   Met "god" (ilāh) is niet "wie kan scheppen" bedoeld, zoals sommige grote theologen dachten: dat wie erkent dat alleen Allah kan scheppen, daarmee getuigt dat er geen god is dan Hij. De polytheïsten erkenden dat immers ook. De ware God is wie aanbidding verdient: ilāh in de zin van maʾlūh (aanbedene), niet van ālih. Tawḥīd is alleen Allah aanbidden zonder partner; shirk is naast Allah een andere god stellen.

10. Het tawḥīd van sommige soefi's

    Groepen soefi's die zich op mystieke kennis en waarheid beroepen, zien als hoogste tawḥīd: beschouwen dat Allah de Heer en Eigenaar van alles is, vooral als de mysticus door wat hij beschouwt zichzelf, zijn beschouwen en zijn kennen vergeet en opgaat in het tawḥīd van het Heer-zijn, "zodat het vergankelijke verdwijnt en de Eeuwige blijft". Dat is voor hen het einddoel. Maar dat is precies wat de polytheïsten erkenden; daarmee word je geen moslim, laat staan een vriend van Allah of een van de grootste vrienden. Sommigen combineren dit met het bevestigen van de eigenschappen en de gescheidenheid; anderen met het ontkennen van de eigenschappen, en die zijn erger af dan veel polytheïsten.

11. Waar de groepen staan

    Jahm ontkende de eigenschappen en leerde dat de mens gedwongen handelt. Omdat hij wel gebod, verbod, beloning en straf bevestigde, verschilde hij van de polytheïsten; maar door zijn irjāʾ (daden niet bij het geloof rekenen) werden die bij hem zwak. De Najjāriyya en Ḍirāriyya staan dicht bij hem in voorbeschikking, geloof en eigenschappen. De Kullābiyya en Ashʿariyya zijn beter wat eigenschappen betreft: ze bevestigen de verstandelijke eigenschappen, en hun imams in grote lijnen ook de overgeleverde; in voorbeschikking en in namen en oordelen (over geloof) liggen hun meningen dicht bij elkaar. De Kullābiyya volgen Ibn Kullāb, in wiens voetsporen al-Ashʿarī ging; zijn leerlingen, zoals al-Ḥārith al-Muḥāsibī en Abū l-ʿAbbās al-Qalānisī, zijn beter dan de Ashʿariyya. Hoe dichter bij de salaf, hoe hoger iemands mening. De Karrāmiyya zeggen dat geloof alleen met de tong is, ook zonder het hart; zo noemen ze de hypocriet gelovig, maar eeuwig in de Hel; in eigenschappen en voorbeschikking zitten ze beter dan de meeste theologen. De Muʿtazila ontkennen eigenschappen en voorbeschikking, al hechten ze sterk aan gebod en verbod; daarin zit een soort shirk.

    Meer uitleg

    Gebod en verbod erkennen en de voorbeschikking ontkennen is beter dan de voorbeschikking erkennen en gebod en verbod ontkennen. Daarom was er in de tijd van de metgezellen en hun opvolgers niemand die gebod en verbod ontkende, terwijl de Qadariyya en de Khawārij (Ḥarūriyya) toen wel opkwamen: de lichtere innovaties komen eerst, en hoe zwakker de dragers van het licht van het profeetschap, hoe sterker de innovatie. Soefi's die alleen de voorbeschikking zien en gebod en verbod negeren, zijn dus erger dan de Qadariyya (Muʿtazila): die lijken op de Madjoes (zoroastriërs), maar zij lijken op de polytheïsten die zeiden: "had Allah gewild, dan hadden wij en onze vaders geen shirk gepleegd", en de polytheïsten zijn erger dan de Madjoes.

12. De basis van de islam: de twee getuigenissen

    Dit is een grote grondslag: geloof in de eenheid en de boodschap, getuigen dat er geen god is dan Allah en dat Muḥammad Zijn Boodschapper is. Veel mensen schieten tekort in beide of één ervan, terwijl ze denken dat ze het hoogste inzicht hebben. Erkennen dat Allah de Heer van alles is, redt je niet als je niet ook erkent dat er geen god is dan Allah (dus alleen Hem aanbidden) en dat Muḥammad Zijn Boodschapper is (dus hem geloven en gehoorzamen). De eerste grondslag is tawḥīd van de goddelijkheid. Allah vertelt dat de polytheïsten tussenpersonen namen die ze als voorsprekers aanriepen: "zij zeggen: dit zijn onze voorsprekers bij Allah"; "zeg: alle voorspraak is van Allah"; "jullie hebben naast Hem geen beschermer of voorspreker"; "wie kan bij Hem voorspreken zonder Zijn toestemming?"; "zij spreken alleen voor wie Hij aanvaardt". En: "degenen die zij aanroepen, zoeken zelf een middel om hun Heer te naderen". Sommige salaf zeiden: mensen riepen ʿUzayr, de Messias en de engelen aan; Allah maakte duidelijk dat die zelf Allah naderen, op Zijn genade hopen en Zijn straf vrezen.

13. Alleen Allah aanbidden en op Hem vertrouwen

    Bij echt tawḥīd hoort weten dat Allah rechten heeft die geen schepsel deelt: aanbidding, vertrouwen, vrees, ontzag en godsvrucht. "Aanbid Allah met oprechte toewijding", "vertrouw op Allah als jullie gelovig zijn". En: "hadden ze maar tevreden geweest met wat Allah en Zijn Boodschapper hun gaven, en gezegd: Allah volstaat ons; Allah en Zijn Boodschapper zullen ons van Zijn gunst geven". Bij het geven staat "Allah en Zijn Boodschapper", maar bij het vertrouwen "Allah volstaat ons", zonder "en Zijn Boodschapper". Want dat geven is het wettelijke geven: wat toegestaan en halal is, zoals de Boodschapper het overbracht ("wat de Boodschapper jullie geeft, neem dat"); maar "ḥasb" is wie volstaat, en Allah alleen volstaat voor Zijn dienaar: "zij zeiden: Allah volstaat ons, en Hij is de beste Beschermer". "O Profeet, Allah volstaat jou en de gelovigen die jou volgen" betekent: Allah volstaat voor jou en voor wie jou volgt; niet "Allah en de gelovigen volstaan voor jou", zoals sommigen ten onrechte denken. Het is zoals de dichter zegt: "voor jou en voor aḍ-Ḍaḥḥāk volstaat een Indisch zwaard", en de Arabieren: "voor jou en Zayd volstaat één dirham".

14. Vrees, godsvrucht en wil

    "Wie Allah en Zijn Boodschapper gehoorzaamt, Allah vreest en Hem ontziet, zij zijn de winnaars": gehoorzaamheid aan Allah en de Boodschapper, maar vrees en godsvrucht voor Allah alleen. Nūḥ: "aanbid Allah, vrees Hem en gehoorzaam mij". Ibrāhīm: "hoe zou ik vrezen wat jullie naast Hem stellen, terwijl jullie niet vrezen dat jullie Allah partners gaven?" En Allah: "wie geloven en hun geloof niet met onrecht vermengen, voor hen is veiligheid". Bij al-Bukhārī en Muslim van Ibn Masʿūd: toen dit neerkwam, viel het de metgezellen zwaar: wie van ons doet zichzelf geen onrecht? De Profeet ﷺ zei: "het is alleen shirk; hebben jullie de rechtschapen dienaar niet horen zeggen: shirk is een geweldig onrecht?" In zijn preken zei hij: "wie Allah en Zijn Boodschapper gehoorzaamt, is op het rechte pad; wie hen beiden ongehoorzaam is, schaadt alleen zichzelf". En: "zeg niet: wat Allah wil en Muḥammad wil, maar: wat Allah wil, en daarna wat Muḥammad wil". Bij gehoorzaamheid staat zijn naam met "en" naast die van Allah, bij de wil met "daarna": want de Boodschapper gehoorzamen is Allah gehoorzamen, maar de wil van een dienaar is niet Allahs wil; wat Allah wil gebeurt, ook als de mensen het niet willen.

15. Het recht van de Boodschapper ﷺ

    De tweede grondslag: het recht van de Boodschapper ﷺ. Wij moeten in hem geloven, hem gehoorzamen, volgen, tevredenstellen, liefhebben en ons aan zijn oordeel overgeven. "Wie de Boodschapper gehoorzaamt, gehoorzaamt Allah"; "Allah en Zijn Boodschapper hebben meer recht dat zij hen tevredenstellen"; "zeg: als jullie vaders, zonen... jullie liever zijn dan Allah, Zijn Boodschapper en strijd op Zijn weg, wacht dan af"; "nee, bij je Heer, zij geloven niet voordat ze jou laten oordelen over hun geschillen, daarna geen bezwaar voelen tegen jouw beslissing en zich volledig overgeven"; "zeg: als jullie Allah liefhebben, volg mij dan".