Uitleg

Alle uitleg tonen

1. Het verstand wijst op veel van wat de openbaring zegt

   Regel 7: veel van wat de openbaring zegt, weet je ook met het verstand; de Koran legt uit waarmee het verstand redeneert, wijst het aan en maakt erop attent. Allah toont tekenen die op Hem, Zijn eenheid, macht en kennis wijzen, en leidt de dienaren daarheen; Hij toont ook wat op het profeetschap van Zijn profeten wijst, en op de wederopstanding en de mogelijkheid ervan. Deze geloofsvragen zijn dus op twee manieren religieus: de Wetgever deelt ze mee, en Hij geeft de verstandelijke bewijzen ervoor (de gelijkenissen in de Koran zijn verstandelijke redeneringen). En ze zijn verstandelijk omdat het verstand ze kent.

2. De fout van de theologen met "verstandelijke grondslagen"

   Veel theologen noemen dit "verstandelijke grondslagen", omdat ze denken dat het alleen met het verstand te kennen is: de openbaring is volgens hen alleen een mededeling van de Waarachtige, en dat de Profeet waarachtig is, weet je pas na deze grondslagen. Dan verschilden ze over waarop het profeetschap rust. Een groep noemde "het verstand bepaalt goed en kwaad" een grondslag en zei dat het verstand de voorbeschikking ontkent. Een andere noemde "de wereld is ontstaan" een grondslag; dat bewijs je alleen via het ontstaan van lichamen, en dat via hun eigenschappen of daden; zo maakten ze het ontkennen van Gods eigenschappen en daden tot grondslag van het profeetschap. Daarna aanvaarden ze geen bewijs uit Koran en sunna tegen hun leer in, omdat het verstand volgens hen de grondslag van de openbaring is en dus voorrang krijgt; de openbaring wordt dan geherinterpreteerd of haar betekenis wordt aan Allah overgelaten. Eigenlijk aanvaarden ze haar zelfs niet als ze hun gelijk geeft.

   Meer uitleg

   Ze dwalen op meerdere punten: ze denken dat de openbaring alleen mededeling is, terwijl de Koran verstandelijke bewijzen geeft die je bij geen enkele theoloog vindt; ze denken dat de waarheid van de Boodschapper alleen via hun weg te kennen is, terwijl er veel wegen zijn; ze denken dat hun weg klopt, terwijl die onjuist kan zijn; en ze denken dat waarmee ze de openbaring tegenspreken verstandelijke kennis is, terwijl het bij eerlijk wegen onwetendheid blijkt.

3. Eigenschappen die het verstand kent

   Sommige eigenschappen van Allah zijn met het verstand te kennen, zoals dat Hij wetend, machtig en levend is, waarop "zou Hij die schiep niet weten?" wijst. De theologen die eigenschappen bevestigen, zijn het eens dat het verstand weet dat Hij levend, wetend, machtig en willend is; volgens de grondigsten ook horend, ziend en sprekend, en zelfs liefde, welbehagen en toorn. Ook Zijn hoogte boven de schepselen en gescheidenheid van hen kent het verstand, zoals imams als Aḥmad ibn Ḥanbal, ʿAbd al-ʿAzīz al-Makkī en ʿAbdullāh ibn Saʿīd ibn Kullāb het bewezen. Ook dat Hij gezien kán worden: sommigen bewezen het met "alles wat bestaat kan gezien worden", anderen met "alles wat zelfstandig bestaat kan gezien worden" (dat is beter). Het kan ook zo: zien hangt alleen af van positieve dingen, en wat alleen van positieve dingen afhangt, komt het noodzakelijk bestaande eerder toe dan het ontstane.

4. Het bewijs via tegengestelde eigenschappen

   Een methode van de imams en de theologen van de sunna: had Hij de ene van twee tegengestelde eigenschappen niet, dan had Hij de andere. Geen leven betekent dood, geen macht onmacht, geen horen, zien en spreken doofheid, blindheid en stomheid. Doorgetrokken: was Hij niet gescheiden van de wereld, dan was Hij erin. Het ene ontkennen betekent het andere bevestigen, en dat andere is een gebrek waarvan zelfs volmaakte schepselen vrij zijn, dus de Schepper zeker. Dit is een andere methode dan "dit zijn volmaaktheden van schepselen, dus komen ze de Schepper meer toe": volmaaktheid zelf bewijzen is iets anders dan haar bewijzen door het tegendeel te ontkennen.

5. Het bezwaar van de ontkenners: gemis en vermogen

   Een groep ontkenners maakte een bekend bezwaar tegen deze methode waarmee ze de mensen in verwarring brachten, zodat veel bevestigers het voor juist hielden en de methode zwak vonden, zelfs al-Āmidī en zijn gelijken; terwijl het de grondslag is van de leer van de Qarāmiṭa, de Bāṭiniyya en de Jahmiyya. Ze zeiden: tegengestelden zijn wat niet samen in één ding in hetzelfde opzicht kan zijn. Daaronder valt tegenspraak, zoals "Zayd is een dier / Zayd is geen dier": niet beide waar, niet beide onwaar, niets ertussen, en het ene kan niet in het andere overgaan. En daaronder valt gemis en vermogen, zoals blindheid en zicht: dat geldt alleen voor wat de eigenschap kan hebben. Wie horen en zien ontkent bij iets wat ze niet kan hebben, zegt dus nog niet dat het doof en blind is.

   Meer uitleg

   In de beschikbare tekst van de editie as-Saʿawī ontbreekt een stuk midden in het bezwaar en aan het begin van het antwoord. Daarna gaat het verder: "noodzakelijk door zichzelf" en "mogelijk door zichzelf" kunnen niet samen bestaan en niet allebei ontbreken, en zijn toch geen bevestiging en ontkenning; dus kun je "niet samen en niet allebei afwezig" niet beperken tot bevestiging en ontkenning. Wie de dood als iets positiefs ziet, zegt dan: dat een ding altijd levend of dood is, hoort hierbij, en zo ook kennis en onwetendheid, doofheid en stomheid.

6. Tweede antwoord: de indeling overlapt

   Gemis en vermogen valt onder bevestiging en ontkenning; het is er hooguit een soort van. Zegt hij: ik bedoel met ontkenning het ontkennen van iets bij wat het niet kan hebben, dan is het antwoord: dan zijn er twee soorten ontkenning, van wat iets kan hebben en van wat het niet kan hebben. Alle eigenschappen van de Heer zijn voor Hem noodzakelijk; "levend of niet" is dan als "bestaand of niet", dus gewone tegenspraak. Zegt men: je moet eerst weten dat Hij ze kan hebben, dan is het antwoord: dat geldt voor wat ze krijgt en verliest, zoals een dier; bij de Heer zijn ze, als ze er zijn, noodzakelijk, want Hij kan niet het ene moment levend en het andere dood zijn. Ze zijn dus voor Hem noodzakelijk of onmogelijk; voor onmogelijk is geen bewijs, we weten zelfs vanzelf dat het onjuist is; dus zijn ze noodzakelijk. Dat is een zelfstandige, bekende methode. Verder: was "Zayd is wetend of niet wetend" geen tegenspraak, dan ging dat tegen het vanzelfsprekende, de consensus van de verstandigen en de logica in. Het verschil tussen "niet ziend" en "blind" is alleen een kwestie van woorden.

7. Derde en vierde antwoord

   De volledige indeling: tegengestelden verschillen ofwel in bevestigen en ontkennen (tegenspraak), ofwel zijn beide positief of beide negatief. Kan iets er geen van beide hebben, dan zijn het tegenpolen zoals zwart en wit; zo niet, dan zijn ze als tegenspraak, ook al zijn ze positief: noodzakelijk en mogelijk, ontstaan en eeuwig, zelfstandig en in iets anders bestaand, gescheiden en erin. Tussen leven en dood, horen en doofheid ligt geen derde eigenschap, zoals rood tussen zwart en wit; is het ene er niet, dan het andere. Vierde antwoord: wat leven, kennis, macht en spraak niet eens kan hebben, is gebrekkiger dan wat ze kan hebben maar mist; daarom is een steen gebrekkiger dan een blind levend wezen. Is de Schepper vrij van het missen van deze eigenschappen terwijl Hij ze kan hebben, dan is Hij des te meer vrij van het niet eens kunnen hebben. Dat is een uitstekend argument.

8. Vijfde antwoord: de Arabische taal en de staf van Mūsā

   Bedoelen jullie met "kunnen hebben" een werkelijke mogelijkheid, dan zou je levenloze dingen niet dood of zwijgend mogen noemen. Dat is pure eigen terminologie: de Arabieren noemen ze wel zo, en de Koran ook, over afgodsbeelden: "die zij naast Allah aanroepen... zijn dood, niet levend". De Arabieren verdelen bezit in levend en levenloos: "koop het levenloze, niet het levende", dus land en huizen, geen slaven en rijdieren; "mawāt" is wat geen ziel heeft. Ze zeggen: "stomme" (dikke) melk, een "stomme" wolk zonder donder, een "stom" leger dat zwijgt door de vele harnassen (Abū ʿUbayd); "hij heeft geen zwijgend en geen sprekend bezit": zwijgend is goud en zilver, sprekend kamelen en schapen; een "stom" dier, vandaar "(schade door) een dier is zonder vergoeding"; "de golf werd blind" als ze vuil uitwierp, en "die dag zullen de berichten voor hen blind zijn". Bovendien kán het levenloze leven krijgen: Allah kan er leven in scheppen, zoals Hij de staf van Mūsā een slang maakte; dan is die mogelijkheid voor de Schepper des te meer aanwezig. Bedoelen jullie mogelijkheid in het denken (niet weten dat het onmogelijk is), dan geldt die voor Allah zeker.

9. Zesde en zevende antwoord

   Of een eigenschap mogelijk is, weet je doordat iets haar heeft, of iets vergelijkbaars, of iets waarvoor ze minder vanzelfsprekend is. Leven, kennis, macht, horen, zien en spreken bestaan bij schepselen; dan zijn ze voor de Schepper des te meer mogelijk, want het zijn volmaaktheden. En als ze voor Hem mogelijk zijn, had Hij zonder hen het tegendeel. Zevende antwoord: louter het ontbreken van deze eigenschappen is op zich een gebrek, of je het nu blindheid, doofheid en stomheid noemt of niet. Neem twee wezens: het ene hoort, ziet en spreekt, het andere niet; het eerste is volmaakter. Daarom verwijt Allah wie aanbidt wat ze mist. Ibrāhīm zei: "Vader, waarom aanbid je wat niet hoort, niet ziet en je niets baat?", "vraag het hun, als ze kunnen spreken", "horen ze jullie als jullie roepen?"; over het kalf: "zagen ze niet dat het niet tot hen sprak en hen geen weg wees?"; en Allah gaf het voorbeeld van twee mannen: de een stom en tot niets in staat, de ander gebiedt rechtvaardigheid en is op het rechte pad.