Uitleg

Alle uitleg tonen

1. Regel 3: het woord "ẓāhir"

   Zegt iemand: de ẓāhir van de teksten is bedoeld, of: niet bedoeld, dan zeg je: "ẓāhir" is vaag en meerduidig. Denkt hij dat de ẓāhir vergelijking met schepselen is, of iets wat alleen schepselen eigen is, dan is dat zeker niet bedoeld. Maar de salaf en imams noemden dat geen ẓāhir, en aanvaardden niet dat de duidelijke betekenis van Koran en hadith ongeloof en onwaarheid zou zijn. Allah is te wijs om Zichzelf te beschrijven met woorden waaruit alleen ongeloof en dwaling blijkt.

2. Twee fouten en voorbeelden

   Wie de ẓāhir vergelijking noemt, maakt twee fouten: hij noemt een valse betekenis de ẓāhir zodat herinterpretatie nodig lijkt, of hij verwerpt de ware betekenis die wél de ẓāhir is, omdat hij die vals vindt. Voorbeelden van het eerste: de hadith "Mijn dienaar, Ik had honger en je gaf Mij niet te eten"; het verhaal "de Zwarte Steen is Allahs rechterhand op aarde; wie hem de hand schudt en kust, is alsof hij Allah de hand schudt en Zijn rechterhand kust"; en "de harten van de dienaren zijn tussen twee vingers van de Barmhartige". Ze zeggen: we weten dat er geen vingers van Allah in onze harten zijn. Antwoord: als je de teksten lazen zoals ze bedoeld zijn, zag je dat ze alleen iets waars zeggen.

3. De Zwarte Steen en "Ik had honger"

   Het verhaal over de Zwarte Steen zegt zelf dat de Steen geen eigenschap van Allah is en niet Zijn rechterhand: er staat "Allahs rechterhand op aarde" (beperkt), en "alsof hij Allah de hand schudt", en wat vergeleken wordt is iets anders dan waarmee. Hoe kun je de ẓāhir dan ongeloof noemen dat herinterpretatie nodig heeft? Bovendien is het alleen van Ibn ʿAbbās bekend. "Mijn dienaar, Ik had honger" wordt in de Ṣaḥīḥ zelf uitgelegd: "Wist je niet dat Mijn dienaar die-en-die honger had? Had je hem te eten gegeven, dan had je dat bij Mij gevonden... Wist je niet dat Mijn dienaar ziek was? Had je hem bezocht, dan had je Mij bij hem gevonden." Dus Allah was niet ziek en had geen honger; Zijn dienaar wel. Er blijft niets over dat herinterpretatie nodig heeft.

4. "De harten tussen twee vingers"

   De ẓāhir zegt niet dat het hart de vingers raakt of dat ze erin zitten. Wie zegt "dit ligt vóór mij (letterlijk: tussen mijn handen)", bedoelt niet dat het zijn handen raakt. "De wolken, dienstbaar gemaakt tussen hemel en aarde" betekent niet dat ze hemel en aarde raken. Zo zijn er veel voorbeelden.

5. Een woord gelijkstellen aan iets ongelijks: de handen

   Over "wat weerhield je ervan je neer te werpen voor wat Ik met Mijn beide handen schiep?" werd gezegd: dat is als "zien ze niet dat Wij voor hen vee schiepen uit wat Onze handen maakten?". Dat klopt niet. In het tweede vers staat de daad bij de handen, zoals "door wat jullie handen verdienden"; in het eerste staat de daad bij Hem ("Ik schiep") en dan "met Mijn beide handen". In het eerste staat Hij in het enkelvoud en de handen in de tweevoud, zoals "Zijn beide handen zijn uitgestrekt"; in het tweede staan de handen bij het meervoud, zoals "vaart onder Onze ogen", het meervoudige tegenhanger van "in Wiens hand de heerschappij is".

   Meer uitleg

   Allah spreekt over Zichzelf in enkelvoud of meervoud ("Wij hebben jou een duidelijke overwinning gegeven"), nooit in de tweevoud: het meervoud drukt grootheid uit en kan op de betekenissen van Zijn namen wijzen; de tweevoud duidt op een beperkt aantal, en daarvan is Hij vrij. Had Hij gezegd "wat Mijn handen schiepen", dan was het als "wat Onze handen maakten"; zelfs "met Mijn hand" in het enkelvoud was al anders, laat staan in de tweevoud. Daarbij komen talrijke, zelfs massaal overgeleverde hadith en de consensus van de salaf, zoals: "De rechtvaardigen zijn bij Allah op kansels van licht aan de rechterzijde van de Barmhartige, en beide handen van Hem zijn rechts".

6. Als ẓāhir "wat bij Allah past" betekent, is het overal bedoeld

   Als men de ẓāhir van de omstreden teksten van dezelfde soort acht als die van de onbetwiste, dan is de ẓāhir overal bedoeld. Allah zegt dat Hij alles weet en alles kan; ahl as-sunna zijn het eens dat dit naar zijn ẓāhir bedoeld is, en ze bedoelen niet dat Zijn kennis als de onze is. Zeggen ze over "Hij heeft hen lief en zij hebben Hem lief" en "toen rees Hij boven de Troon" dat het naar zijn ẓāhir is, dan betekent dat geen rijzen of liefde als bij schepselen. Wie denkt dat de ẓāhir vergelijking is, moet niets ervan als bedoeld aanvaarden; wie denkt dat de ẓāhir is wat bij de Schepper past, kan dat alleen met bewijs ontkennen, en zo'n bewijs is altijd van hetzelfde soort als waarmee alle eigenschappen ontkend worden.

   Meer uitleg

   Uitleg: bij ons zijn sommige eigenschappen dingen die delen van ons zijn (gezicht, hand), andere betekenissen die in ons bestaan (horen, kennis). Toen Allah zei dat Hij levend, wetend en machtig is, zeiden de moslims niet dat de ẓāhir niet bedoeld is; zo ook niet toen Hij zei dat Hij Ādam met Zijn handen schiep. Zijn eigenschappen zijn, net als Zijn Wezen, niet als die van schepselen; de verhouding van een schepsel tot zijn eigenschap is als die van de Schepper tot de Zijne, maar wat toegeschreven wordt is niet gelijk en de drager ook niet. Zoals de Profeet ﷺ zei: "Jullie zullen jullie Heer zien zoals jullie de zon en de maan zien": hij vergeleek het zien met het zien, niet het geziene met het geziene.

7. Regel 4: de vier gevaren

   Veel mensen denken bij sommige, veel, de meeste of alle eigenschappen dat ze op die van schepselen lijken, en willen dat dan ontkennen. Zo vallen ze in vier gevaren. 1) Ze vergelijken: ze lezen vergelijking in de teksten en denken dat dat hun betekenis is. 2) Als ze dat als betekenis nemen en het ontkennen, blijven de teksten leeg van de eigenschappen die bij Allah passen; bovendien hebben ze de teksten onrecht gedaan en slecht gedacht over Allah en Zijn Boodschapper. 3) Ze ontkennen die eigenschappen zonder kennis en ontnemen de Heer wat Hem toekomt. 4) Ze geven de Heer de tegendelen: eigenschappen van doden, levenloze of niet-bestaande dingen.

   Meer uitleg

   Zo ontkent hij de volmaaktheden, vergelijkt Hem met het gebrekkige en het niet-bestaande, maakt de teksten leeg en zegt dat ze vergelijking betekenen. Hij combineert ontkenning en vergelijking, over Allah én over Zijn woord, en wijkt af in Zijn namen en tekenen.

8. Voorbeeld: het rijzen boven de Troon

   Alle teksten wijzen op hoogte, boven zijn en het rijzen boven de Troon. Hoogte en gescheidenheid kent het verstand ook, in overeenstemming met de overlevering; het rijzen kennen we alleen via de overlevering. Nergens in Koran of sunna staat "niet binnen en niet buiten de wereld". Wie het verkeerd begrijpt, denkt dat Zijn rijzen is als dat van een mens op een schip of een rijdier, zodat Hij de Troon nodig zou hebben en zou vallen als die wegviel. Dan wil hij dat ontkennen en zegt: Zijn rijzen is geen zitten en geen rusten. Maar voor zitten en rusten geldt precies hetzelfde als voor rijzen: hoort afhankelijkheid erbij, dan bij alle drie; zo niet, dan is het ene bevestigen en het andere ontkennen willekeur.

   Meer uitleg

   Er zijn bekende verschillen tussen rijzen, rusten en zitten; het punt is dat het fout is iets te ontkennen en het gelijke te bevestigen. De woorden zeggen niets over afhankelijkheid: Hij schrijft het rijzen aan Zichzelf toe, zoals al Zijn daden: Hij schiep en rees toen, Hij bepaalde en leidde, Hij bouwde de hemel met kracht, Hij is met Mūsā en Hārūn en hoort en ziet. Hij noemt geen algemeen rijzen dat ook bij schepselen past. Hoe kan men dan denken dat Hij de Troon nodig heeft, terwijl Hij niets nodig heeft? Denkt iemand bij "de hemel hebben Wij met kracht gebouwd" soms aan een mens die mest, schoppen en helpers nodig heeft?

9. Hoogte betekent geen afhankelijkheid

   Allah schiep de wereld laag boven laag zonder dat het hogere het lagere nodig heeft: de lucht is boven de aarde zonder dat de aarde haar draagt, en zo ook de wolken en de hemelen. Hoe zou de Allerhoogste, boven al Zijn schepselen, dan Zijn schepselen of Zijn Troon nodig hebben? Wat een schepsel aan onafhankelijkheid heeft, komt de Schepper des te meer toe.

10. Voorbeeld van hoogte: "Voelen jullie je veilig voor Hem die in de hemel is?"

    Wie denkt dat dit vers betekent dat Allah binnen de hemelen is, is volgens iedereen onwetend en dwalend, ook al betekent "de zon en de maan zijn in de hemel" dat wel. Want "in" hangt af van wat ervoor en erna staat: iets in een plaats, een lichaam in ruimte, een eigenschap in een lichaam, een gezicht in een spiegel, woorden op papier. Vraag je of de Troon in de hemel of op aarde is, dan zegt men: in de hemel; dat betekent niet dat hij binnen de hemelen is, en het Paradijs ook niet. In de Ṣaḥīḥ: "Als jullie Allah om het Paradijs vragen, vraag dan om al-Firdaws, want dat is het hoogste en middelste deel, en zijn dak is de Troon van de Barmhartige."

    Meer uitleg

    "Hemel" kan "hoogte" betekenen, boven of onder de sferen: "laat hem een touw naar de hemel spannen", "Wij zonden uit de hemel zuiver water neer". Omdat iedereen weet dat Allah de Allerhoogste is, boven alles, begrijpt men "Hij die in de hemel is" als "in de hoogte, boven alles". Zo ook de slavin: toen hij haar vroeg "Waar is Allah?", zei ze "in de hemel" en bedoelde de hoogte. Dat betekent geen bestaand omhulsel om Hem heen, want boven de wereld bestaat niets dan Allah. Betekent hemel de sferen, dan is de betekenis "op", zoals "aan palmstammen" en "reis rond op de aarde".