Uitleg

Alle uitleg tonen

1. Vers 67, de koe: vertellen over de Banū Isrāʾīl

   Dit is het veertiende vers in de rangschikking van Ibn al-ʿArabī; in de tweede kwestie spreekt hij over het vertellen over de Banū Isrāʾīl. Geleerden vertelden veel over hen, en van de Profeet ﷺ staat vast: «Vertel over de Banū Isrāʾīl, er is geen bezwaar.» Dat betekent: vertellen wat zij over zichzelf en hun geschiedenis berichten, niet wat zij over anderen berichten. Want berichten over anderen vereisen betrouwbaarheid en een vaststaande keten tot de bron, terwijl wat zij over zichzelf berichten een soort bekentenis over zichzelf of hun volk is, waarvan zij het meest weten. Berichten zij een wetsregel, dan hoeft die niet aanvaard te worden. Dat geldt voor wat niet in onze Koran of Sunna bevestigd is; anders valt het onder "de wet van wie vóór ons waren".

2. De Profeet ﷺ werd boos over het lezen in de Thora

   In de overlevering van Mālik van ʿUmar: «De Boodschapper van Allah ﷺ zag mij met een boek waarvan de randen gerafeld waren. Hij zei: wat is dit? Ik zei: een deel van de Thora. Hij werd boos en zei: bij Allah, als Mūsā nog leefde, zou hij niets anders kunnen dan mij volgen.» In een andere overlevering: «Zijn jullie daarover in verwarring, Ibn al-Khaṭṭāb? Bij Hem in Wiens hand mijn ziel is, ik heb het jullie wit en zuiver gebracht... als Mūsā nog leefde, zou hij niets anders kunnen dan mij volgen.» En in een andere: «Vraag hun niets; dan vertellen ze jullie de waarheid en verloochenen jullie die, of iets vals en geloven jullie het.» Op hun woorden kan men dus in niets vertrouwen.

3. De wet van wie vóór ons waren

   De derde kwestie: geldt de wet van eerdere profeten voor ons tot haar opheffing vaststaat? Er zijn vijf meningen: (1) ze geldt voor ons en voor onze Profeet ﷺ, want hij was er samen met ons aan gebonden; al-Qāḍī ʿAbd al-Wahhāb: dat volgt uit de grondslagen van Mālik, en ash-Shāfiʿī neigde ertoe. (2) We zijn gebonden aan de wet van Ibrāhīm: ﴿Daarna openbaarden Wij jou: volg de gemeenschap van Ibrāhīm, oprecht﴾. (3) Aan die van Mūsā. (4) Aan die van ʿĪsā. (5) Aan niemands wet: ﴿Voor ieder van jullie hebben Wij een wet en een weg gemaakt﴾. Daaruit blijkt dat Ibrāhīm volgen betekent hem volgen in tawḥīd, niet in zijn wet. Ibn al-ʿArabī koos de eerste: juist is dat de wet van eerdere profeten voor ons geldt voor zover onze Profeet ﷺ erover berichtte, niet wat ons langs andere weg bereikte, omdat die wegen bedorven zijn; dat is uitdrukkelijk de leer van Mālik in zijn grondslagen. Hij bewees het met ﴿Zij zijn het die Allah leidde, volg dus hun leiding﴾: hij kreeg het bevel hen te volgen.

4. De keuze van de notities en de woorden van al-Juwaynī

   De vijfde mening is sterker (Allah weet het best): vanwege de genoemde bewijzen, de consensus van de umma dat de sharīʿa van Muḥammad ﷺ de eerdere wetten opheft, en omdat zij op zich volledig is en past bij elke tijd en plaats, zodat er niets van buiten aan toegevoegd hoeft te worden. Ibn al-ʿArabī haalt woorden van al-Juwaynī aan om ze te weerleggen, maar ze zijn heel sterk: «Van onze Profeet is nooit gehoord dat hij zich tot een van hen wendde, hen naar een regel vroeg of hen iets liet uitleggen, omdat wat zij hebben bedorven is.»

5. Vers 102: de twee engelen

   In de zesde kwestie: als men vraagt hoe ongeloof op de twee engelen kon neerdalen, terwijl engelen doen wat hun bevolen wordt en dag en nacht Allah verheerlijken zonder te verslappen, hoe konden ze dan ongeloof spreken en onderwijzen? Dan zeggen wij: dat was voor sommigen zo moeilijk dat van al-Ḥasan wordt overgeleverd dat hij "al-malikayn" (twee koningen) las. Niets van wat over de twee engelen overgeleverd is heeft een authentieke keten. Ibn al-ʿArabī ging uitgebreid in op wat geleerden over hen zeiden. De lezing "al-malikayn" is afwijkend en hoort niet bij de tien lezingen. Juist is dat het twee engelen waren die Allah als beproeving en test naar de aarde zond, en die de mensen op Allahs bevel magie leerden.

   Meer uitleg

   Ibn ʿAṭiyya in zijn tafsīr: dat is volgens de mening dat Allah de magie op de engelen neerzond als beproeving, zodat wie haar volgt ongelovig wordt en wie haar laat gelooft; of volgens Mujāhid en anderen dat Allah hun neerzond waarmee man en vrouw gescheiden worden, niet de magie; of dat Hij de magie op hen neerzond zodat zij gekend zou worden als waarschuwing en verbod.

6. Vers 114: de uitleg van Ibn al-ʿArabī

   De vierde kwestie: als de moslims de moskeeën in hun macht hebben, kan een ongelovige ze niet meer betreden; doet hij het toch, dan in vrees dat de moslims hem eruit zetten en hem daarvoor straffen. Ibn al-ʿArabī: dit bewijst dat een ongelovige nooit een moskee mag betreden. De context is ﴿Wie is onrechtvaardiger dan wie verhindert dat in de moskeeën van Allah Zijn naam genoemd wordt, en streeft naar hun verwoesting?﴾. As-Saʿdī: daaronder vallen de mensen van de olifant, Quraysh toen zij de Boodschapper in het jaar van al-Ḥudaybiya tegenhielden, de christenen toen zij Jeruzalem (Bayt al-Maqdis) verwoestten, en andere onrechtplegers die naar verwoesting streven. Allah vergold hun door hun de toegang te ontzeggen, door Zijn wet en Zijn beschikking, behalve in vrees en vernedering: omdat zij Allahs dienaren angst aanjoegen, joeg Allah hun angst aan. Kort daarna liet Allah de Profeet ﷺ Mekka veroveren en verbood Hij de polytheïsten Zijn Huis te naderen; zo krijgt ieder die hun eigenschappen heeft zijn deel.

7. Een ongelovige in de moskee: de scholen en de sterkste mening

   Ḥanafieten: joden en christenen mogen overal binnen, ook in al-Masjid al-Ḥarām, want "behalve in vrees" betekent onder het gezag van de moslims, zoals na de verovering van Mekka. Ibn Kathīr: een mededeling met de betekenis van een gebod: laat hen niet binnen als jullie er macht over hebben, behalve onder een bestand of de jizya. Zij zeggen: het binnengaan is aan vrees verbonden, niet volledig verboden; en in de tijd van de Profeet ﷺ kwamen ongelovigen in de moskee. Mālikieten: nooit, omdat zij onrein zijn: ﴿De polytheïsten zijn onrein, laten zij dus na dit jaar al-Masjid al-Ḥarām niet naderen﴾; Ibn al-ʿArabī: dan ook geen enkele andere moskee, want de reden zit in hen en de heiligheid in elke moskee. Ash-Shāfiʿī maakt onderscheid: niet al-Masjid al-Ḥarām, wel andere; an-Nawawī: met toestemming van een moslim. De sterkste mening: in alle moskeeën behalve al-Masjid al-Ḥarām, bij nood of belang zoals daʿwa, op grond van Thumāma en de uitspraak op de dag van de verovering: «Wie het huis van Abū Sufyān binnengaat is veilig, en wie de Kaʿba binnengaat is veilig», gericht tot de polytheïsten van Quraysh.

   Meer uitleg

   Na het citaat van an-Nawawī volgt in de notities een weerlegging van de Mālikieten (of die ook van an-Nawawī is, is niet duidelijk): als het nooit mocht, waarom bracht de Profeet ﷺ Thumāma dan in de moskee en bond hij hem daar vast, terwijl hij hem ook buiten had kunnen vastbinden? Ash-Shinqīṭī: ook al gaat het vers "de polytheïsten zijn onrein" alleen over al-Masjid al-Ḥarām, de reden van de regel vraagt om toepassing op alle moskeeën. In de uṣūl staat vast dat de ratio de regel soms verruimt en soms beperkt; de weg van aanduiding en wenk (al-īmāʾ wa-t-tanbīh) wijst erop dat de reden hun onreinheid is, en alle moskeeën moeten tegen onreinheid beschermd worden. Het antwoord in de notities: de hadith van Thumāma laat zien dat deze regel alleen voor al-Masjid al-Ḥarām geldt.

8. Vers 115: de uitleg van Ibn al-ʿArabī

   Onder de achttiende kwestie spreekt Ibn al-ʿArabī over het ontkennen van richting en plaats voor Allah. Over ﴿daar is het aangezicht van Allah﴾ zegt men: het betekent "daar is Allah"; dat zou bewijzen dat Hij geen richting of plaats heeft, omdat dat voor Hem onmogelijk is, en dat Hij overal is met Zijn kennis en macht. Anderen: daar is de qibla van Allah, waarbij "aangezicht" de naam is voor de richting waarheen men zich wendt. Anderen: Allah is vóór je aangezicht, dat wil zeggen dat je je bedoeling op Allah richtte. Al-Qurṭubī: men verschilt over de uitleg van het aangezicht dat aan Allah wordt toegeschreven. De bekwamen zeggen: het gaat om het bestaan, en het "aangezicht" noemen is beeldspraak. Ibn Fūrak: soms noemt men de eigenschap en bedoelt men wie haar heeft, zoals "ik zag de kennis van iemand", dat wil zeggen de geleerde. Sommige imams: een eigenschap die door de openbaring vaststaat, naast wat het verstand vereist. Anderen: de richting waarheen wij gewend zijn, de qibla; of: de bedoeling.

   Meer uitleg

   In de kantlijn bij "naast wat het verstand vereist": het verstand laten oordelen in een kwestie waarin het verstand geen rol heeft. Al-Qurṭubī, na veertien meningen over de istiwāʾ te hebben genoemd: de duidelijkste daarvan, ook al houd ik haar niet aan en kies ik haar niet, is wat verzen en overleveringen eensgezind zeggen: dat Allah boven Zijn Troon is, zoals Hij in Zijn Boek en bij monde van Zijn Profeet berichtte, zonder hoe, en gescheiden van al Zijn schepping; dat is samengevat de leer van de vrome salaf volgens betrouwbare overleveraars. Daarna noemen de notities het boek al-Asnā fī Sharḥ Asmāʾ Allāh al-Ḥusnā wa-Ṣifātihi al-ʿUlā.

9. De leer van de salaf over het aangezicht

   De salaf houden het aangezicht voor een vaststaande eigenschap van Allah die de openbaring noemt en die aanvaard wordt; de leer van de overdrachtelijke uitleg is ongeldig. Al-Bayhaqī en al-Khaṭṭābī over ﴿En het aangezicht van je Heer blijft, de Bezitter van majesteit﴾: Hij verbond het aangezicht met het Wezen, en de beschrijving met het aangezicht: "dhū al-jalāl" (in de nominatief). Was het woord "aangezicht" slechts een toevoeging en geen eigenschap van het Wezen, dan had Hij "dhī al-jalāl" gezegd; omdat Hij "dhū al-jalāl" zei, weten we dat het een beschrijving van het aangezicht is. Shaykh al-Islām Ibn Taymiyya was er zeker van dat wat hij in al-ʿAqīda al-Wāsiṭiyya schreef de geloofsleer van de salaf is, en zei: ik heb iedereen die mij daarin tegenspreekt drie jaar gegeven; brengt hij één letter van iemand uit de eerste drie generaties die afwijkt van wat ik schreef, dan trek ik het terug. Ibn Khuzayma in Kitāb at-Tawḥīd: wij en al onze geleerden uit de Ḥijāz, Tihāma, Jemen, Irak, Syrië en Egypte bevestigen voor Allah wat Hij voor Zichzelf bevestigde; we erkennen het met onze tong en geloven het met ons hart, zonder het aangezicht van onze Schepper te vergelijken met dat van een schepsel. Onze Heer is te machtig om op de schepselen te lijken, en verheven boven wat de ontkenners zeggen.

10. De woorden van Ibn Rushd (de grootvader)

    Ibn Rushd Abū al-Walīd, de grootvader, uit Córdoba, shaykh van de Mālikieten in zijn tijd en opperrechter van Córdoba, in al-Bayān wa-t-Taḥṣīl: er is onder hen geen verschil dat men mag zeggen dat Allah twee handen, een aangezicht en twee ogen heeft, want Allah beschreef Zichzelf zo in Zijn Boek; dus moet men dat zeggen en geloven dat het eigenschappen van Zijn Wezen zijn, zonder hoe, zonder vergelijking en zonder begrenzing, want niets van de schepselen lijkt op Hem. Dat is de mening van de grondige theologen. Veel shaykhs aarzelden over het bevestigen van deze eigenschappen en zeiden: in Allahs eigenschappen mag niets bevestigd worden wat we niet door noodzakelijk of bewijzend verstand kennen; zij legden ze overdrachtelijk uit: het aangezicht is het Wezen, de ogen het waarnemen, de handen twee gunsten. Juist is de mening van de grondigen die ze als eigenschappen van Zijn Wezen bevestigen.

11. Vers 125: "Neem de Maqām Ibrāhīm als gebedsplaats"

    De Maqām is de steen waarop Ibrāhīm zijn voet zette toen hij de Kaʿba bouwde. Ibn al-ʿArabī legt uit wanneer daar gebeden wordt: na de ṭawāf, want toen de Profeet ﷺ zijn ṭawāf beëindigde, liep hij naar de Maqām en bad daar twee rakʿa's (Muslim); zijn daad bepaalt het moment van dit gebed. Hij stelt ook dat de twee rakʿa's van de ṭawāf verplicht zijn, en wie ze nalaat moet een offerdier brengen, want een gebod zonder aanwijzing duidt op verplichting. Dat is de mening van de Ḥanafieten, een overlevering van Aḥmad en een mening bij de Shāfiʿieten; de Mālikieten volgen hen bij de verplichte ṭawāf. Maar de mening van de meerderheid is juister: zij antwoorden dat alleen de vijf gebeden verplicht zijn, op grond van de hadith van Ḍimām ibn Thaʿlaba, die na het horen van de vijf gebeden vroeg: «Moet ik nog iets anders doen? Hij zei: nee, tenzij je vrijwillig iets doet.» ʿAbd al-Karīm al-Khuḍayr citeert Ibn al-Mundhir: misschien zijn de twee rakʿa's achter de Maqām verplicht; en vraagt: richt het gebod in het vers zich op het gebed, of op de plaats achter de Maqām? De consensus van de geleerden wijst op het tegendeel van wat Ibn al-Mundhir zei: het is niet verplicht, noch het gebed noch de plaats.