Uitleg

Alle uitleg tonen

1. De zieke: ﴿Wie van jullie ziek is of op reis, dan een aantal andere dagen﴾ (al-Baqara 184)

   Ibn al-ʿArabī: de zieke kent drie toestanden. Eén: hij kan helemaal niet vasten; dan moet hij het vasten breken. Twee: hij kan vasten, maar met schade en moeite; dan wordt hem aangeraden te breken, en alleen een onwetende vast dan. Drie: hij brengt van ʿAṭāʾ ibn Abī Rabāḥ, een van de fuqahāʾ onder de tābiʿūn, over dat hem gevraagd werd: bij welke ziekte mag ik breken? Hij zei: bij elke ziekte, zoals Allah zegt: ﴿Wie van jullie ziek is﴾.

   Meer uitleg

   De notities voegen toe: an-Nawawī zegt in al-Majmūʿ: bij een lichte ziekte die geen moeite geeft, mag men volgens ons (de Shāfiʿieten) zonder meningsverschil niet breken. Ook zegt hij: het is geen voorwaarde dat men in een toestand komt waarin vasten onmogelijk is; de voorwaarde is dat het vasten een moeite geeft die zwaar te dragen is. Ibn ʿUthaymīn: een zieke die geen last heeft van het vasten, zoals bij een lichte verkoudheid, lichte hoofdpijn of kiespijn, mag niet breken, al zeggen sommige geleerden dat het mag vanwege het vers, omdat Allah het soort ziekte niet bepaalde. Maar dit oordeel heeft een reden (ʿilla): dat breken voor hem gemakkelijker is. Heeft hij er geen last van, dan mag hij niet breken en moet hij vasten.

2. De reiziger en de kortste reis

   Ibn al-ʿArabī: de tweede (die mag breken) is de reiziger; hij staat in hetzelfde vers. Mālik en ash-Shāfiʿī zeggen: de kortste reis is een dag en een nacht; Abū Ḥanīfa: drie dagen. De notities: dit alles komt in de teksten voor. De meerderheid van de geleerden houdt ongeveer 80 km aan; sommigen leggen geen afstand vast en verwijzen naar het gebruik (ʿurf): wat mensen een reis noemen, is een reis.

   Meer uitleg

   In Fatāwā Arkān al-Islām werd Ibn ʿUthaymīn gevraagd naar de afstand waarop de reiziger het gebed mag inkorten (qaṣr). Hij antwoordde: sommige geleerden stellen ongeveer 83 km, anderen wat volgens het gebruik een reis is, ook onder de 80 km. Dat laatste is de keuze van Shaykh al-Islām Ibn Taymiyya, omdat Allah geen vaste afstand voor het inkorten gaf, en de Profeet ﷺ evenmin. De mening van Ibn Taymiyya ligt het dichtst bij de waarheid.

3. ﴿Wie van jullie de maand meemaakt, laat hem die vasten﴾ (al-Baqara 185): zien, niet rekenen

   Ibn al-ʿArabī: zo zei de Profeet ﷺ: «Vast als jullie hem zien en breek als jullie hem zien». Sommige vroegere geleerden vergisten zich en zeiden dat men op de berekening van de maanstanden bouwt. Ibn Ḥajar zegt bij de hadith «Wij zijn een ongeletterde gemeenschap: wij schrijven niet en rekenen niet. De maand is zo en zo» (dus dan eens negenentwintig, dan eens dertig): bedoeld zijn de moslims die toen bij hem waren, de meesten van hen, want schrijven was bij hen zeldzaam; en met rekenen wordt bedoeld het berekenen van de sterren en hun banen (astronomie).

   Meer uitleg

   Daarom koppelde hij het vasten en andere zaken aan het zien, om hun de moeite van het rekenen te besparen. Het oordeel bleef voor het vasten gelden, ook toen er later mensen kwamen die dat wel konden; de context sluit het koppelen aan berekening zelfs helemaal uit. De notities: de islam is geschikt voor elke tijd en plaats, en daarom gaf Hij wat in elke tijd en op elke plaats en door ieder mens te gebruiken is: het zien van de nieuwe maan. Bewijs dat de berekening niet telt: de Profeet ﷺ beval zijn gemeenschap Shaʿbān op dertig dagen te voltooien als de maan niet te zien was, hoewel hij er mogelijk wel was. Zo stelde hij het zien vóór het vaststellen dat de maan er is.

4. ﴿Gaat nu met hen om…﴾ (al-Baqara 187): wat het vasten verbiedt, en lichamelijk contact

   Ibn al-ʿArabī: daarmee maakte Hij duidelijk wat het vasten verbiedt: eten, drinken en gemeenschap. Over het uiterlijke contact, huid tegen huid, zijn er vier meningen: verboden, toegestaan, afgeraden (makrūh), of een onderscheid tussen wie vreest dat zijn vasten bedorven wordt en wie zich daarvoor veilig weet. De kern: contact is een oorzaak en aansporing tot gemeenschap, een middel (dharīʿa) ertoe. Daarom verschilt men erover zoals men verschilt over het verbieden van middelen die tot het verbodene leiden.

   Meer uitleg

   De Mālikieten keken naar de toestand van de man: vreest hij voor zijn vasten of weet hij zich veilig? Vaststaat dat de Profeet ﷺ zijn vrouwen, ʿĀʾisha en anderen, kuste terwijl hij vastte (al-Bukhārī en Muslim), maar de Profeet ﷺ had zijn begeerte het best van ons allen in bedwang. Dan geeft Ibn al-ʿArabī zijn maatstaf: leiden kussen en contact tot madhy, dan is er niets aan de hand, want dat raakt hoogstens de kleine reiniging (de notities: alsof hij het koppelt aan wat de ghusl verplicht maakt); is er vrees dat het tot manī leidt, dan is het verboden.

5. ﴿Eet en drinkt tot de witte draad zich voor jullie onderscheidt…﴾ (al-Baqara 187)

   Ibn al-ʿArabī: als men vraagt hoe "de witte draad" de dageraad kan betekenen terwijl de uitleg uitbleef op het moment dat men hem nodig had (het woord kan immers onduidelijk zijn, zodat niet iedereen het begrijpt), en uitleg uitstellen tot na het moment van nood, terwijl de plicht blijft en men zich daardoor vergist, is niet toegestaan, dan is het antwoord: de uitleg zat er al in, maar niet zo dat iedereen hem vatte; slechts sommigen of de meesten. De uitleg hoeft niet zo open te liggen dat ieder hem ziet.

   Meer uitleg

   Alleen ʿAdī vergiste zich: ʿAdī ibn Ḥātim nam de draad letterlijk en legde een witte en een zwarte draad onder zijn kussen. Toen hij het de Profeet ﷺ vertelde, zei die: «Jouw kussen is wel erg breed; het is alleen de zwartheid van de nacht en de witheid van de dag» (al-Bukhārī en Muslim). Bovendien berispte de Profeet ﷺ ʿAdī niet, en Allah zond de uitleg helder neer. Ibn al-ʿArabī: als gemeenschap tot vlak voor de dageraad is toegestaan, bewijst dat dat de dageraad mag aanbreken terwijl hij junub is; dat is volgens consensus toegestaan.

6. ﴿En gaat niet met hen om terwijl jullie in iʿtikāf zijn in de moskeeën﴾ (al-Baqara 187): de iʿtikāf

   Ibn al-ʿArabī: iʿtikāf is taalkundig verblijven. Bij ash-Shāfiʿī is het niet afgemeten: minimaal een ogenblik en geen maximum. Mālik en Abū Ḥanīfa: een dag en een nacht, omdat vasten volgens hen een voorwaarde ervan is. Onze geleerden zeiden: omdat Allah de vastenden aansprak. Maar een dag en nacht stellen omdat vasten een voorwaarde is, is zwak: een ʿibāda wordt niet afgemeten aan haar voorwaarde. Reinheid is een voorwaarde voor het gebed, en toch eindigt het gebed terwijl de reinheid blijft (zo eindigt ook het vasten terwijl de iʿtikāf blijft).

   Meer uitleg

   Zijn leraar Fakhr al-Islām Abū Bakr Muḥammad ibn Aḥmad ash-Shāshī zei, als ze met hem een moskee binnengingen om er een uur te blijven: neem iʿtikāf als intentie, dan winnen jullie het. De notities: vroeger reisden geleerden voor kennis. Een van de eerste leraren van Ibn al-ʿArabī, met wie hij lang omging en die invloed op zijn leven had, was Abū Bakr ash-Shāshī, het hoofd van de Shāfiʿieten in Bagdad; dat ziet men aan voorkeuren als deze, waar hij de Shāfiʿietische mening boven de Mālikietische stelt. Verder zegt Ibn al-ʿArabī: de uitdrukkelijke leer van Mālik, naast welke hij in deze kwestie geen andere heeft, is dat iʿtikāf in elke moskee mag, want Allah zegt ﴿terwijl jullie in iʿtikāf zijn in de moskeeën﴾ en dat omvat alle moskeeën.