Uitleg

Alle uitleg tonen

1. ﴿En zeg niet over wie op de weg van Allah gedood wordt: zij zijn dood; integendeel, zij leven﴾ (al-Baqara 154)

   Ibn al-ʿArabī: sommigen gebruikten dit vers voor de mening dat de martelaar niet gewassen wordt en dat er niet over hem gebeden wordt: dat doet men met een dode, en de martelaar leeft. Zo zeggen Mālik en ash-Shāfiʿī. De notities voegen toe: sommige geleerden zeggen dat hij gewassen wordt en dat er over hem gebeden wordt; anderen, zoals Abū Ḥanīfa en Aḥmad in één overlevering, dat hij niet gewassen wordt maar dat er wel over hem gebeden wordt.

   Meer uitleg

   Abū Ḥanīfa beroept zich op meerdere hadith, waaronder die van ʿUqba ibn ʿĀmir: de Profeet ﷺ bad over de gesneuvelden van Uḥud zoals hij over een dode bad (al-Bukhārī en Muslim). De meerderheid beroept zich op de hadith van Jābir bij al-Bukhārī, waarin de Profeet ﷺ zei: «Was hen niet, want elke wond, of elk bloed, zal op de Dag der Opstanding naar muskus geuren»; in dezelfde hadith staat dat hij niet over hen bad. An-Nawawī zegt in al-Majmūʿ: onze geleerden en anderen antwoordden op de hadith van ʿUqba dat met "gebed" hier een smeekbede bedoeld is. Die uitleg is onvermijdelijk; het bekende begrafenisgebed is volgens consensus niet bedoeld, want de Profeet ﷺ deed dit kort voor zijn dood, acht jaar nadat zij begraven waren. Was het het bekende begrafenisgebed geweest, dan had hij het geen acht jaar uitgesteld.

2. ﴿Aṣ-Ṣafā en al-Marwa behoren tot de symbolen van Allah﴾ (al-Baqara 158)

   Het vers gaat verder: ﴿wie de ḥajj naar het Huis of de ʿumra verricht, treft geen zonde als hij tussen beide loopt; en wie vrijwillig goed doet: Allah is Waarderend, Alwetend﴾. ʿUrwa ibn az-Zubayr zei tegen ʿĀʾisha: "Wat denk je van Allahs woord ﴿Aṣ-Ṣafā en al-Marwa behoren tot de symbolen van Allah﴾? Bij Allah, dan treft niemand een zonde als hij er niet tussen loopt." Zij zei: "Slecht is wat je zegt, zoon van mijn zuster. Deze stam van de Anṣār verrichtte voor hun bekering de bedevaart voor Manāt, de afgod. Toen zij moslim werden, vroegen zij de Boodschapper ﷺ: wij voelden bezwaar tegen het lopen tussen aṣ-Ṣafā en al-Marwa. Toen openbaarde Allah dit vers." (al-Bukhārī)

   Meer uitleg

   Het vers kwam dus niet om het nalaten van het lopen toe te staan en is er ook geen bewijs voor; het kwam om te laten weten dat het lopen is toegestaan voor wie er in de jāhiliyya bezwaar tegen voelde, of voor wie het in de jāhiliyya deed met het oog op de afgoden die er stonden. ﴿En wie vrijwillig goed doet: Allah is Waarderend, Alwetend﴾ werd gebruikt door wie ontkent dat de saʿy een zuil is, zoals Abū Ḥanīfa, die vindt dat hij geen zuil is van de ḥajj en de ʿumra. De bedoeling van het vers is echter: wie vrijwillig goed doet bovenop het verplichte, door uit zichzelf een ʿumra of ḥajj te verrichten die niet verplicht is, diens daad waardeert Allah en Hij beloont hem ervoor.

3. ﴿Hij heeft jullie alleen verboden: kadaver﴾ (al-Baqara 173): de mayta

   Met mayta is als oordeel bedoeld: een dier dat vanzelf stierf zonder door slachting gedood te zijn, of dat zonder slachting gedood werd. Van de Profeet ﷺ is overgeleverd: «Twee kadavers en twee soorten bloed zijn ons toegestaan: de twee kadavers zijn vis en sprinkhaan, de twee soorten bloed lever en milt» (ad-Dāraquṭnī). De geleerden verschillen over deze uitzondering. Sommigen zonderen sprinkhaan en vis uit en staan toe ze te eten zonder bewerking en zonder slachting; zo zeggen ash-Shāfiʿī en anderen. Anderen verbieden het bij vis en staan het toe bij sprinkhanen: dat is Abū Ḥanīfa.

   Meer uitleg

   An-Nawawī zegt in al-Majmūʿ: dode vis en sprinkhanen zijn rein volgens de teksten en de consensus. Allah zegt: ﴿Toegestaan is jullie het wild van de zee en zijn voedsel﴾, en de Profeet ﷺ zei over de zee: «Zijn water is reinigend, zijn kadaver is toegestaan» (at-Tirmidhī en Abū Dāwūd). ʿAbdullāh ibn Abī Awfā zei: "Wij trokken met de Boodschapper ﷺ zeven keer ten strijde en aten met hem sprinkhanen" (al-Bukhārī en Muslim). Voor ons (de Shāfiʿieten) maakt het niet uit of het dier door vangst of vanzelf stierf, of de vis drijvend werd gevonden of niet, en of de kop van de sprinkhaan afgesneden is of niet. De notities voegen toe: de Ḥanafieten verbieden drijvende vis, die zonder oorzaak stierf, en staan dode sprinkhanen toe hoe ze ook stierven. Juist is dat alle dode vis en sprinkhanen gegeten mogen worden, vanwege de algemene teksten; wat de andere partij aanvoert, is niet vrij van zwakte. In al-Bukhārī en Muslim staat dat de metgezellen aten van een enorme walvis die de zee op het strand had geworpen, zonder te weten waaraan hij gestorven was, en dat zij iets ervan mee terugnamen naar Medina. De Boodschapper ﷺ zei: «Het is voorziening die Allah voor jullie tevoorschijn bracht. Hebben jullie nog iets van zijn vlees bij je om ons te eten te geven?» Zij stuurden hem ervan, en hij at het.

4. ﴿bloed en varkensvlees﴾ (al-Baqara 173)

   De geleerden zijn het erover eens dat bloed verboden en onrein is: het wordt niet gegeten en er wordt geen gebruik van gemaakt. Allah noemt het hier onbeperkt, en in al-Anʿām beperkt tot vergoten bloed: ﴿tenzij het een kadaver is, of vergoten bloed, of varkensvlees﴾. De geleerden leggen hier het onbeperkte uit naar het beperkte. Van ʿIkrima (een tābiʿī) is overgeleverd: "Zonder dit vers waren de moslims het bloed in de aderen gaan nazoeken, zoals de joden dat deden."

   Meer uitleg

   De umma is het erover eens dat varkensvlees in al zijn delen verboden is. Dat juist "vlees" genoemd wordt, komt doordat het een dier is dat men slacht om zijn vlees. Over de onreinheid van het varken verschillen ze: de meerderheid van de geleerden zegt dat het onrein is; Mālik zegt dat het rein is, zoals elk levend dier bij hem, want volgens hem is de reden van reinheid het leven.

5. ﴿Voorgeschreven is jullie, wanneer de dood een van jullie nadert en hij bezit nalaat, het testament﴾ (al-Baqara 180)

   Ibn al-ʿArabī: "Onze geleerden zeiden: het gaat niet om het werkelijke moment van sterven, want dan wordt berouw niet meer aanvaard" (de schrijver tekent aan: want de doodsstrijd is zwaar). "Als het bevel daarop sloeg, was het een onmogelijke opdracht. Het komt neer op twee betekenissen." De eerste: als de dood dichtbij komt (volgens de toelichting in de notities is een teken daarvan hoge ouderdom of een ziekte die meestal tot de dood leidt). De tweede: als hij ziek wordt, want ziekte is een oorzaak van de dood. Het testament (waṣiyya) is hier beperkt tot wat na de dood geldt, en zo ook in het gewone gebruik.

   Meer uitleg

   Over het oordeel zegt Ibn al-ʿArabī: men verschilt erover in twee meningen. Sommigen zeggen dat het testament verplicht is, anderen dat het afgeschaft (mansūkh) is. Juist is dat het afgeschaft is en aanbevolen is, behalve voor wat de verantwoordelijke (mukallaf) moet bekendmaken of moet voldoen. Ibn ʿUthaymīn zegt in zijn uitleg van Bulūgh al-Marām: het verplichte testament betreft elke verplichte schuld van de erflater waarvoor geen bewijs (bayyina) is, of die schuld nu aan Allah is, zoals zakāt en een gelofte, of aan een mens, zoals de prijs van iets gekochts, loon en een lening. Zonder testament zou het recht van de rechthebbende verloren gaan. Is er wel bewijs, dan vervalt de plicht en blijft de aanbeveling: men doet er goed aan een testament te maken, ook als er bewijs is, om twee redenen. Ten eerste kan het bewijs wegvallen, doordat het vergeten of ontkend wordt; het bewijs kan immers een persoon zijn, die sterft. Ten tweede kunnen de erfgenamen het makkelijker uitvoeren als het testament van de erflater zelf komt.