Hoogmoed: definitie en oorzaken#✎

Een gevaarlijke ziekte. Hoogmoed (al-kibr) en ijdelheid (al-ʿujb) zijn morele afwijkingen die de mens van leiding naar dwaling brengen.

Definitie. Taalkundig: grootheid en tirannie. Sharʿī definieerde de Profeet ﷺ het zo: Hoogmoed is de waarheid afwijzen en de mensen minachten (Muslim). Dus twee dingen: baṭar al-ḥaqq, de waarheid ontkennen en zich te goed voelen om haar te aanvaarden; en ghamṭ an-nās, de mensen kleineren en zich boven hen verheffen.

Hoogmoed en ijdelheid. Abū Wahb al-Marwazī vroeg Ibn al-Mubārak wat hoogmoed is; hij zei: "Dat je de mensen minacht." En ijdelheid? "Dat je meent dat jij iets hebt wat anderen niet hebben; ik ken bij de biddenden niets slechters dan ijdelheid."

Oorzaken (p. 50–51).

1. Zich aan niemand willen onderwerpen: dit groeit tot opstand tegen Allah. Het gevoel zelfvoorzienend te zijn leidt tot overschrijding (al-ʿAlaq 96:6–7); al-Baghawī: de mens overschrijdt zijn grens en verheft zich tegen zijn Heer omdat hij zich rijk waant.
2. Een tomeloos verlangen boven anderen uit te steken: wie meent dat de samenleving hem voorrang verschuldigd is en die niet krijgt, probeert het via hoogmoed.
3. Scheve maatstaven bij de mensen: zij eren de rijke met aanzien, ook als hij een zondaar is, en stellen de arme godvrezende achter.
4. Zijn gunst met die van anderen vergelijken en de Gever vergeten: hij meent dat hij de gunsten verdiend heeft en veracht wie ze niet kreeg.

Kernpunten

• Hoogmoed is volgens de Profeet ﷺ de waarheid afwijzen en de mensen minachten.
• Ibn al-Mubārak: hoogmoed is mensen minachten; ijdelheid is menen dat jij iets hebt wat anderen niet hebben.
• Wie zich zelfvoorzienend waant, overschrijdt zijn grens tegenover zijn Heer.
• Scheve maatstaven bij de mensen en het vergeten van de Gever voeden hoogmoed.

Bron: التربية الإسلامية (٤) أمراض القلوب, les 18, vanaf p. 50.