Eenheid 2: Afwijking van de juiste geloofsleer#
Overzicht
Eenheid 2 · 5 lessen
Afwijking van de juiste geloofsleer
Vijf lessen samen op één pagina
Negen oorzaken van afwijking van de juiste geloofsleer, en zes middelen om je daartegen te beschermen.
Bron: Kitāb al-ʿAqīda (1), Zad-reeks · p. 34–48
Eenheid 2 in één kaart
De oorzaken van afwijking, en daarna de middelen ter bescherming, zoals in het boek.
Het hoofdstuk in één oogopslag
Lessen in dit hoofdstuk
- Les 7 · p. 35 Oorzaken van afwijking (1–2): onwetendheid en slechte predikers
- Les 8 · p. 38 Oorzaken (3–7): begeerte, overdrijving, blinde navolging, wegen van dwaling, achteloosheid
- Les 9 · p. 41 Oorzaken (8–9): hoogmoed en het volgen van de duivel
- Les 10 · p. 44 Middelen ter bescherming (1–3)
- Les 11 · p. 46 Middelen ter bescherming (4–6)
Oefening van het boek op p. 48. Het deel op p. 36–37 staat in het boek als "alleen ter kennisname". De Nederlandse weergave van verzen en hadith geeft de betekenis weer; het is geen vertaling.
Schema’s
De negen oorzaken van afwijking
Elke oorzaak met de belangrijkste bewijzen uit het boek.
Oorzaak en bescherming
Elk middel ter bescherming in het boek past bij een oorzaak van afwijking.
| Vergelijking | Oorzaak van afwijking | Middel ter bescherming |
|---|---|---|
| 1 | wegen van dwaling volgen | het rechte pad volgen volgens de weg van de profetie |
| 2 | slechte predikers volgen | op je hoede zijn en wegblijven van slechte predikers |
| 3 | onwetendheid | kennis zoeken bij betrouwbare, gegronde geleerden |
| 4 | overdrijving bij vromen | overdrijving in de godsdienst vermijden |
| 5 | de duivel volgen | de duivel als vijand nemen |
| 6 | begeerte en blinde navolging | geen begeerte, vermoeden of blinde navolging; op bewijs steunen |
Deze koppeling is ter verduidelijking; het boek noemt eerst de oorzaken en daarna de middelen. Les 10p. 44
Slechte predikers in de geschiedenis
Twee voorbeelden uit het boek, ter kennisname.
Uitleg
Onwetendheid
Er groeit een generatie op die de geloofsleer niet kent en ook niet wat haar tegenspreekt, en zo waarheid voor valsheid houdt.
Meer uitleg
ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb: de banden van de islam worden één voor één losgemaakt als er in de islam mensen opgroeien die de jāhiliyya niet kennen.
Slechte predikers
Predikers die mensen afhouden van het rechte pad, vroeger (zoals as-Sāmirī en ʿAmr ibn ʿĀmir) en nu.
Meer uitleg
Voorbeelden uit deze tijd volgens het boek (ter kennisname): authentieke hadith afwijzen op grond van begeerte, zoals die over de tekenen van het Uur; kritiek op de metgezellen; overdreven verheerlijking van het verstand.
Begeerte, overdrijving en blinde navolging
Volgen wat de ziel begeert, vromen zo verheffen dat zij een deel van de aanbidding krijgen, en leiders volgen zonder bewijs.
Meer uitleg
Het boek beschrijft hoe sommigen hun sjeik volledig gehoorzamen, "als een dode in de handen van wie hem wast".
Wegen van dwaling en achteloosheid
Het rechte pad verlaten voor zijwegen (al-Anʿām 6:153), en niet nadenken over de tekenen van Allah in openbaring en schepping.
Hoogmoed en de duivel
Hoogmoed is de waarheid afwijzen en mensen minachten; daardoor weigerde Iblīs (al-Baqara 2:34). De duivel zit de mensen op het rechte pad op te wachten.
Meer uitleg
Hadith van Ibn Masʿūd: de Profeet ﷺ trok een rechte lijn en lijnen rechts en links ervan, en zei dat op elk van die wegen een duivel zit die ertoe oproept.
Middelen ter bescherming
Het rechte pad volgen, wegblijven van slechte predikers, kennis zoeken bij betrouwbare geleerden, overdrijving vermijden, de duivel als vijand nemen, en begeerte, vermoeden en blinde navolging laten.
Meer uitleg
Bij influisteringen van de duivel ("wie heeft jouw Heer geschapen?"): toevlucht zoeken bij Allah en ermee ophouden.
Kernpunten
Oorzaken van afwijking
- onwetendheid
- slechte predikers
- begeerte
- overdrijving bij vromen
- blinde navolging
- wegen van dwaling
- achteloosheid
- hoogmoed
- de duivel volgen
Middelen ter bescherming
- het rechte pad volgen
- wegblijven van slechte predikers
- kennis bij betrouwbare geleerden
- overdrijving vermijden
- de duivel als vijand nemen
- op bewijs steunen
Hoogmoed (kibr)
- "De waarheid afwijzen en mensen minachten."
- Baṭar al-ḥaqq: de waarheid niet aanvaarden; ghamṭ an-nās: mensen minachten.
Overdrijving bij vromen
- Hen zo prijzen en verheffen dat zij een deel van de aanbidding krijgen.
Blinde navolging
- Vaders, geleerden en leiders volgen zonder bewijs.
- At-Tawba 9:31: zij volgden hen in het toestaan van het verbodene en het verbieden van het toegestane.
Begrippen
الجهل بالعقيدة الصحيحة
al-jahl
Onwetendheid: zich afwenden van het leren en onderwijzen van de geloofsleer, tot er een generatie opgroeit die haar niet kent.
دعاة السوء وأئمة الضلال
duʿāt as-sūʾ
Slechte predikers en dwalende leiders, die mensen afhouden van het rechte pad.
- al-Qaṣaṣ 28:41
السوائب
as-sawāʾib
Kamelen die als gelofte aan afgoden werden vrijgelaten: niet bereden en nergens van geweerd.
- In het boek alleen ter kennisname
اتباع الهوى
ittibāʿ al-hawā
Volgen wat de ziel wil en begeert; hier bedoeld: wat schadelijk is en buiten de waarheid brengt.
- al-Jāthiya 45:23; al-Qaṣaṣ 28:50
الغلو في الصالحين
al-ghuluww fī aṣ-ṣāliḥīn
Overdrijving bij vromen: hen zo prijzen en verheffen dat hun een deel van de aanbidding wordt gegeven.
Zoals offers en geloften bij hun graven, en hen aanroepen en om hulp vragen.
- Het volk van Nūḥ (Nūḥ 71:23)
التقليد الأعمى
at-taqlīd al-aʿmā
Blinde navolging: vaders, geleerden en leiders volgen en gehoorzamen zonder bewijs.
- az-Zukhruf 43:22; al-Aḥzāb 33:67; at-Tawba 9:31
الغفلة عن تدبر الآيات
al-ghafla
Achteloosheid: niet nadenken over de tekenen van Allah in de openbaring en in de schepping.
- an-Naḥl 16:108; al-Aʿrāf 7:179; Yūsuf 12:105
الكبر
al-kibr
Hoogmoed: wat iemand ertoe brengt de waarheid af te wijzen uit minachting voor wie haar brengt.
بطر الحق
baṭar al-ḥaqq
Uit hoogmoed de waarheid niet aanvaarden.
غمط الناس
ghamṭ an-nās
Mensen minachten en kleineren.
فلينأ عنه
falyanʾa ʿanhu
Laat hem zich ervan verwijderen en er niet bij in de buurt komen.
البينات والزبر
al-bayyināt wa-z-zubur
De bewijzen en argumenten.
- an-Naḥl 16:43–44
Hadith
De hadith die in de lessen van dit hoofdstuk genoemd worden, met tekst en bronvermelding zoals in het boek.
-
Overgeleverd door Ḥudhayfa ibn al-Yamān
«يكون دعاة على أبواب جهنم، من أجابهم إليها قذفوه فيها. قلت: يا رسول الله، صفهم لنا. قال: هم قوم من جلدتنا يتكلمون بألسنتنا»
er zullen predikers zijn bij de poorten van de Hel; wie op hun oproep ingaat, werpen zij erin. Hij werd gevraagd hen te beschrijven en zei: het zijn mensen van ons eigen volk die onze taal spreken
Bron: Muslim
Bewijs dat het volgen van slechte predikers een oorzaak van afwijking is.
-
Overgeleverd door Thawbān
«إنما أخاف على أمتي الأئمة المضلين»
wat ik voor mijn umma vrees, zijn de leiders die op een dwaalspoor brengen
Bron: Aḥmad en at-Tirmidhī, die hem authentiek noemde
-
Overgeleverd door ʿAbd Allāh ibn ʿAmr ibn al-ʿĀṣ
«إن الله لا يقبض العلم انتزاعا ينتزعه من العباد، ولكن يقبض العلم بقبض العلماء، حتى إذا لم يبق عالما اتخذ الناس رءوسا جهالا، فسئلوا فأفتوا بغير علم، فضلوا وأضلوا»
Allah neemt de kennis niet weg door haar uit de mensen te rukken, maar door de geleerden weg te nemen; als er geen geleerde meer over is, nemen de mensen onwetende leiders, die zonder kennis fatwa's geven: zij dwalen en doen anderen dwalen
Bron: al-Bukhārī en Muslim
-
Overgeleverd door ʿĀʾisha
«رأيت جهنم يحطم بعضها بعضا، ورأيت عمرا يجر قصبه -أي أمعاءه-، وهو أول من سيب السوائب»
ik zag de Hel, waarvan het ene deel het andere vermorzelde, en ik zag ʿAmr zijn ingewanden voortslepen; hij was de eerste die dieren vrijliet als offer aan afgoden (sawāʾib)
Bron: al-Bukhārī en Muslim
Over ʿAmr ibn ʿĀmir al-Khuzāʿī, die volgens het boek als eerste de godsdienst van Ismāʿīl veranderde. In het boek alleen ter kennisname.
-
«يا أيها الناس، إياكم والغلو في الدين؛ فإنه أهلك من كان قبلكم الغلو في الدين»
o mensen, pas op voor overdrijving in de godsdienst, want overdrijving in de godsdienst heeft wie vóór jullie waren te gronde gericht
Bron: Aḥmad en an-Nasāʾī; authentiek volgens al-Albānī
Bewijs dat overdrijving verboden is, en later als middel ter bescherming.
-
«الكبر بطر الحق، وغمط الناس»
hoogmoed is de waarheid afwijzen en de mensen minachten
Bron: Muslim
Baṭar al-ḥaqq: uit hoogmoed de waarheid niet aanvaarden. Ghamṭ an-nās: mensen minachten.
-
Overgeleverd door ʿIyāḍ ibn Ḥimār al-Mujāshiʿī
«ألا إن ربي أمرني أن أعلمكم ما جهلتم مما علمني يومي هذا، كل مال نحلته عبدا حلال، وإني خلقت عبادي حنفاء كلهم، وإنهم أتتهم الشياطين فاجتالتهم عن دينهم، وحرمت عليهم ما أحللت لهم، وأمرتهم أن يشركوا بي ما لم أنزل به سلطانا»
... Ik heb Mijn dienaren allen als ḥunafāʾ geschapen; toen kwamen de duivels en brachten hen af van hun godsdienst ...
Bron: Muslim (eerder genoemd)
Ook genoemd in eenheid 1 (p. 17). Hier als bewijs dat het volgen van de duivel tot afwijking leidt.
-
Overgeleverd door ʿAbd Allāh ibn Masʿūd
«خط رسول الله ﷺ خطا بيده، ثم قال: هذا سبيل الله مستقيما. قال: ثم خط عن يمينه وشماله، ثم قال: هذه السبل وليس منها سبيل إلا عليه شيطان يدعو إليه. ثم قرأ: ﴿وأن هذا صراطي مستقيما فاتبعوه ولا تتبعوا السبل﴾»
de Profeet ﷺ trok een rechte lijn en zei: dit is de weg van Allah; daarna trok hij lijnen rechts en links en zei: dit zijn de wegen, en op elk ervan zit een duivel die ertoe oproept. Toen reciteerde hij al-Anʿām 6:153
Bron: Aḥmad; ḥasan volgens al-Arnaʾūṭ
-
Overgeleverd door al-ʿIrbāḍ ibn Sāriya
«فإنه من يعش منكم ير اختلافا كثيرا، وإياكم ومحدثات الأمور فإنها ضلالة، فمن أدرك ذلك منكم فعليه بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين المهديين، عضوا عليها بالنواجذ»
wie van jullie blijft leven, zal veel onenigheid zien; pas op voor nieuwe zaken ... houd vast aan mijn sunna en de sunna van de rechtgeleide kaliefen
Bron: Aḥmad en at-Tirmidhī (eerder genoemd)
Ook genoemd in eenheid 1. Hier als bewijs voor het volgen van het rechte pad.
-
Overgeleverd door ʿĀʾisha
«فإذا رأيت الذين يتبعون ما تشابه منه فأولئك الذين سمى الله فاحذروهم»
als je hen ziet die het dubbelzinnige ervan volgen: dat zijn degenen die Allah genoemd heeft, dus wees op je hoede voor hen
Bron: al-Bukhārī en Muslim (muttafaq ʿalayh)
Na het reciteren van Āl ʿImrān 3:7.
-
Overgeleverd door Abū Hurayra
«يكون في آخر الزمان دجالون كذابون، يأتونكم من الأحاديث بما لم تسمعوا أنتم ولا آباؤكم، فإياكم وإياهم، لا يضلونكم ولا يفتنونكم»
aan het einde der tijden komen bedriegers en leugenaars die jullie berichten brengen die jullie noch jullie vaders gehoord hebben; blijf bij hen weg, opdat zij jullie niet doen dwalen en niet in beproeving brengen
Bron: Muslim
-
Overgeleverd door ʿImrān ibn Ḥuṣayn
«من سمع بالدجال فلينأ عنه، فوالله إن الرجل ليأتيه وهو يحسب أنه مؤمن، فيتبعه مما يبعث به من الشبهات، أو لما يبعث به من الشبهات»
wie hoort van de Dajjāl, laat hem uit zijn buurt blijven; bij Allah, iemand komt naar hem toe in de veronderstelling dat hij gelovig is, en volgt hem dan door de twijfels die hij verspreidt
Bron: Abū Dāwūd; authentiek volgens al-Albānī
"Falyanʾa ʿanhu": laat hem zich ervan verwijderen.
-
Overgeleverd door Muʿāwiya ibn Abī Sufyān
«من يرد الله به خيرا يفقهه في الدين»
wie Allah goed wil doen, geeft Hij begrip van de godsdienst
Bron: al-Bukhārī en Muslim (muttafaq ʿalayh)
Bewijs voor het zoeken van kennis bij betrouwbare geleerden.
-
«يأتي الشيطان أحدكم فيقول: من خلق كذا؟ من خلق كذا؟ حتى يقول: من خلق ربك؟ فإذا بلغه فليستعذ بالله ولينته»
de duivel komt naar een van jullie en zegt: wie heeft dit geschapen, wie heeft dat geschapen, tot hij zegt: wie heeft jouw Heer geschapen? Wie zover komt, laat hem zijn toevlucht zoeken bij Allah en ermee ophouden
Bron: al-Bukhārī en Muslim (muttafaq ʿalayh)
-
«إياكم والظن؛ فإن الظن أكذب الحديث»
pas op voor vermoedens, want een vermoeden is de meest leugenachtige uitspraak
Bron: al-Bukhārī en Muslim (muttafaq ʿalayh)
Bewijs dat men op bewijs moet steunen en niet op vermoeden.
Personen
De personen die in dit hoofdstuk genoemd worden, en waarom.
Genoemd in de tekst
-
ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb
عمر بن الخطاب
Metgezel · gest. 23 AH
Het boek citeert hem: de banden van de islam worden één voor één losgemaakt als er in de islam mensen opgroeien die de jāhiliyya niet kennen.
-
Ḥudhayfa ibn al-Yamān
حذيفة بن اليمان
Metgezel · gest. 36 AH
Overleverde de hadith over "predikers bij de poorten van de Hel".
-
Thawbān
ثوبان
Metgezel · gest. 54 AH
Overleverde de hadith over de leiders die op een dwaalspoor brengen.
-
ʿAbd Allāh ibn ʿAmr ibn al-ʿĀṣ
عبد الله بن عمرو بن العاص
Metgezel · gest. 65 AH
Overleverde de hadith dat de kennis verdwijnt doordat de geleerden wegvallen.
-
ʿĀʾisha bint Abī Bakr
عائشة بنت أبي بكر
Metgezel · gest. 58 AH
Overleverde de hadith over ʿAmr ibn ʿĀmir al-Khuzāʿī en de waarschuwing tegen wie het dubbelzinnige volgt.
-
Muʿāwiya ibn Abī Sufyān
معاوية بن أبي سفيان
Metgezel · gest. 60 AH
Overleverde "wie Allah goed wil doen, geeft Hij begrip van de godsdienst"; het boek noemt ook de kritiek op hem als voorbeeld van afwijking.
-
ʿIyāḍ ibn Ḥimār al-Mujāshiʿī
عياض بن حمار المجاشعي
Metgezel
Overleverde de hadith "Ik heb Mijn dienaren als ḥunafāʾ geschapen" (eerder genoemd).
-
ʿAbd Allāh ibn Masʿūd
عبد الله بن مسعود
Metgezel · gest. 32 AH
Overleverde de hadith over de rechte lijn en de zijwegen.
-
al-ʿIrbāḍ ibn Sāriya
العرباض بن سارية
Metgezel · gest. 75 AH
Overleverde "houd vast aan mijn sunna" (eerder genoemd).
-
Abū Hurayra
أبو هريرة
Metgezel · gest. 57 AH
Overleverde de hadith over bedriegers aan het einde der tijden.
-
ʿImrān ibn Ḥuṣayn
عمران بن حصين
Metgezel · gest. 52 AH
Overleverde de hadith "wie hoort van de Dajjāl, laat hem uit zijn buurt blijven".
Genoemd in de bronvermelding
-
al-Imām Muslim
الإمام مسلم
Geleerde · gest. 261 AH
Nam meerdere hadith uit deze eenheid op.
-
al-Imām al-Bukhārī
الإمام البخاري
Geleerde · gest. 256 AH
Nam samen met Muslim meerdere hadith uit deze eenheid op.
-
al-Imām Aḥmad ibn Ḥanbal
الإمام أحمد بن حنبل
Geleerde · gest. 241 AH
Nam meerdere hadith uit deze eenheid op in zijn Musnad.
-
at-Tirmidhī
الترمذي
Geleerde · gest. 279 AH
Nam de hadith van Thawbān op en noemde hem authentiek.
-
an-Nasāʾī
النسائي
Geleerde · gest. 303 AH
Nam de hadith "pas op voor overdrijving" op.
-
Abū Dāwūd
أبو داود
Geleerde · gest. 275 AH
Nam de hadith van ʿImrān over de Dajjāl op.
-
Muḥammad Nāṣir ad-Dīn al-Albānī
الألباني
Geleerde · gest. 1420 AH
Noemde de hadith over overdrijving en die van ʿImrān authentiek.
-
Shuʿayb al-Arnaʾūṭ
الأرناؤوط
Geleerde · gest. 1438 AH
Noemde de hadith van Ibn Masʿūd ḥasan.
Herhaling
Het belangrijkste vlak voor een toets
- Negen oorzaken: onwetendheid, slechte predikers, begeerte, overdrijving, blinde navolging, wegen van dwaling, achteloosheid, hoogmoed, de duivel volgen.
- Hoogmoed: de waarheid afwijzen en mensen minachten.
- Overdrijving bij vromen: hen een deel van de aanbidding geven.
- Blinde navolging: volgen zonder bewijs.
- Zes middelen ter bescherming, te beginnen met het rechte pad volgen.
- Kennis zoeken: "wie Allah goed wil doen, geeft Hij begrip van de godsdienst".
Flitskaarten
Mijn favorieten
Tik op het sterretje bij een kaart om hem hier te bewaren.
Test jezelf
Wat is volgens het boek de eerste oorzaak van afwijking?
Wat betekent baṭar al-ḥaqq?
Overdrijving bij vromen betekent hen zo verheffen dat zij een deel van de aanbidding krijgen.
Wat betekent at-Tawba 9:31 volgens het boek?
Wie overleverde de hadith over "predikers bij de poorten van de Hel"?
Wat betekent "falyanʾa ʿanhu" in de hadith over de Dajjāl?
Kennis zoeken bij betrouwbare geleerden is een middel ter bescherming.
Wat doet een moslim als de duivel influistert "wie heeft jouw Heer geschapen?"
Originele tekst
Deze pagina bundelt de lessen van het hoofdstuk. De volledige samenvatting per les, en de bladzijden in het oorspronkelijke boek:
- Les 7 Oorzaken van afwijking (1–2): onwetendheid en slechte predikers
Samenvatting van de les · Bladzijden in het boek: p. 35–37
- Les 8 Oorzaken (3–7): begeerte, overdrijving, blinde navolging, wegen van dwaling, achteloosheid
Samenvatting van de les · Bladzijden in het boek: p. 38–40
- Les 9 Oorzaken (8–9): hoogmoed en het volgen van de duivel
Samenvatting van de les · Bladzijden in het boek: p. 41–43
- Les 10 Middelen ter bescherming (1–3)
Samenvatting van de les · Bladzijden in het boek: p. 44–45
- Les 11 Middelen ter bescherming (4–6)
Samenvatting van de les · Bladzijden in het boek: p. 46
Het hele hoofdstuk in het oorspronkelijke boek: Kitāb al-ʿAqīda (1), Zad-reeks · p. 34–48 p. 34
Dit is een studiehulp; het oorspronkelijke boek blijft de bron.