De rechten van de werknemer en de werkgever#✎

Werk is de basis van het leven, en niemand kan zonder: de werknemer niet en de werkgever niet. Zelfs de profeten werkten. Ādam was boer, Nūḥ timmerman, Dāwūd smid, en Muḥammad ﷺ hoedde schapen en dreef handel. Dat iemand zijn touw neemt, naar de berg gaat, hout sprokkelt, het verkoopt, ervan eet en aalmoezen geeft, is beter voor hem dan de mensen te vragen (al-Bukhārī).

Rechten van de werknemer.

1. Hem niet meer laten doen dan hij kan. Jullie broeders zijn jullie bedienden; Allah heeft hen onder jullie hand gesteld. Wie zijn broeder onder zijn hand heeft, laat hij hem te eten geven van wat hij eet en kleden met wat hij draagt. Belast hen niet met wat hen overweldigt, en doe je het, help hen dan (al-Bukhārī).
2. Hem goed behandelen. ʿĀʾisha: «De Boodschapper van Allah ﷺ sloeg nooit iets met zijn hand, geen vrouw en geen bediende.» Anas diende hem negen jaar. Toen hij een keer niet wilde gaan, pakte de Profeet ﷺ hem lachend bij zijn nek: Unays, ga waarheen ik je stuurde. Anas zei: «Hij zei nooit over iets wat ik deed: waarom deed je dat? en nooit over iets wat ik liet: waarom deed je dat niet?»
3. Zijn recht niet inhouden en hem loon geven naar zijn werk. Allah zegt dat Hij op de Dag des Oordeels de tegenstander is van drie, onder wie een man die een arbeider inhuurde, het werk van hem kreeg en hem zijn loon niet gaf (al-Bukhārī). Geef de arbeider zijn loon voordat zijn zweet opdroogt (at-Tirmidhī, ṣaḥīḥ volgens al-Albānī).
4. Goed karakter en hem niet kwetsen. Abū Masʿūd sloeg zijn slaaf en hoorde achter zich: Abū Masʿūd, Allah heeft meer macht over jou dan jij over hem. Hij liet de slaaf vrij om Allah, en kreeg te horen: Had je het niet gedaan, dan had het Vuur je geschroeid. Als dit voor een slaaf geldt, dan zeker voor een vrije werknemer.
5. Aandacht voor de werknemer. Een joodse jongen die hem diende werd ziek. De Profeet ﷺ bezocht hem, riep hem tot de islam, en de jongen werd moslim voor hij stierf. Alle lof aan Allah, die hem van het Vuur redde (al-Bukhārī).
6. Hem gelegenheid geven zijn plichten tegenover Allah te doen, zoals gebed, vasten en bedevaart. De werkgever mag niet iemand zijn die van de weg van Allah afhoudt (al-ʿAlaq 96:9–10).

Rechten onthouden. Het boek noemt een verboden praktijk. Een werkgever haalt een werknemer met een contract uit diens land. Bij aankomst probeert hij onder het contract uit te komen en dwingt hij hem een tweede contract met minder loon en rechten te tekenen. Volgens het boek is dat groot onrecht.

(7) Recht op rust. Shuʿayb zei tegen Mūsā: "Ik wil het je niet zwaar maken" (al-Qaṣaṣ 28:27).

(8) Recht op sociale zekerheid. De islam geeft wie niet meer kan werken of ziek is een deel uit de schatkist: … wie een schuld of hulpeloze nabestaanden nalaat, laat hij naar mij komen, want ik ben zijn beschermer (al-Bukhārī en Muslim). Bedoeld is de schatkist van de moslims of wat daarvoor in de plaats komt.

Rechten van de werkgever.

1. Niet nalatig zijn en verantwoordelijkheid voelen: De bediende is herder over het bezit van zijn heer en wordt ondervraagd over wat hem toevertrouwd is (al-Bukhārī).
2. Betrouwbaarheid en oprechtheid: Wie bedriegt, hoort niet bij ons (Muslim). Steekpenningen en tijdverspilling horen bij ontrouw (al-Anfāl 8:27).
3. Gehoorzaamheid aan de leidinggevende in wat geen zonde is, en zich aan de werkregels houden, want daarop is het contract gesloten.
4. De functie niet misbruiken. Geschenken aan ambtenaren vallen daaronder en gelden als verduistering (ghulūl): Wie wij voor een taak aanstellen en een loon geven, wat hij daarna neemt is verduistering (Abū Dāwūd, met een ṣaḥīḥ keten). Ibn al-Lutbiyya werd uitgestuurd om zakāt te innen. Bij terugkomst zei hij: "Dit is voor jullie en dit is mij geschonken." De Profeet ﷺ zei op de minbar: Waarom bleef hij niet in het huis van zijn vader of moeder zitten om te zien of hem iets geschonken zou worden? (al-Bukhārī en Muslim, van Abū Ḥumayd as-Sāʿidī).

Kernpunten

• Ook de profeten werkten; werken is beter dan bedelen.
• Een werknemer krijgt geen werk boven zijn kracht en krijgt zijn loon op tijd.
• Een tweede, slechter contract opdringen noemt het boek groot onrecht.
• De werknemer is betrouwbaar, verspilt geen tijd en neemt geen steekpenningen.
• Geschenken aan ambtenaren gelden als verduistering.

Bron: التربية الإسلامية (١) الحقوق, les 21, vanaf p. 74.