Het verschil tussen taḥrīf en taʿṭīl#✎

Taʿṭīl is het ontkennen van wat Allah toekomt aan namen en eigenschappen, geheel of gedeeltelijk:

1. Volledige taʿṭīl, zoals volgens het boek de Jahmiyya, die de eigenschappen ontkennen; hun extremisten ontkennen ook de namen.
2. Gedeeltelijke taʿṭīl, zoals volgens het boek de Ashʿariyya, die sommige eigenschappen ontkennen en andere niet.

Verschil: bij taḥrīf wordt de juiste betekenis ontkend en vervangen door een onjuiste; bij taʿṭīl wordt de juiste betekenis ontkend zonder vervanging. Volgens het boek was al-Jaʿd ibn Dirham de eerste in deze umma die bekendstond om taʿṭīl.

Takyīf is het beschrijven van de wijze (kayfiyya) van een eigenschap ("de hand van Allah is zo", "Zijn neerdalen gaat zo"). Tamthīl is een gelijke toekennen; tashbīh een gelijkende. Tamthīl is gelijkheid in alle opzichten, tashbīh in de meeste eigenschappen; soms wordt het ene woord voor het andere gebruikt.

Verschil met takyīf, in twee opzichten: (1) takyīf beschrijft een wijze, absoluut of met een vergelijking, terwijl tamthīl en tashbīh een wijze aanduiden die aan een gelijke gebonden is; takyīf is dus algemener; (2) takyīf gaat alleen over eigenschappen, tamthīl en tashbīh ook over omvang en wezen.

Tashbīh in twee soorten:

1. Het schepsel gelijkstellen aan de Schepper: iets aan een schepsel toekennen wat alleen de Schepper toekomt, in drie vormen: shirk in heerschappij (een andere schepper naast Allah); de polytheïsten met hun afgoden (recht op aanbidding); en overdrijving in lof voor de Profeet ﷺ of anderen, zoals de dichtregel van al-Būṣīrī: "Tot Uw vrijgevigheid behoren deze wereld en haar tegenhanger, en tot Uw kennis behoort de kennis van de Tafel en de Pen."
2. De Schepper gelijkstellen aan het schepsel: zeggen dat Allahs handen als die van de schepselen zijn of Zijn istiwāʾ als het hunne. Er is gezegd dat Hishām ibn al-Ḥakam ar-Rāfiḍī hiermee het eerst bekendstond; het boek voegt toe: en Allah weet het best.

Alleen ter kennisname (p. 46–47):

• De Jahmiyya, genoemd naar al-Jahm ibn Ṣafwān al-Khurāsānī. Volgens het boek zeiden zij: de dienaar heeft geen vermogen (hij is als een levenloos ding), Paradijs en Hel vergaan, geloof is alleen kennen en ongeloof alleen niet-kennen. Al-Jaʿd ibn Dirham was de leermeester van al-Jahm; hij beweerde dat Allah Ibrāhīm niet tot vriend nam en niet met Mūsā sprak, en was de eerste die de geschapenheid van de Koran verkondigde. Er wordt overgeleverd dat Khālid ibn ʿAbd Allāh al-Qasrī hem op het Offerfeest in Wāsiṭ als 'offer' doodde; een bekend verhaal. De keten: al-Jaʿd → al-Jahm → Wāṣil ibn ʿAṭāʾ en ʿAmr ibn ʿUbayd.
• De Muʿtazila: ontstaan eind Umayyadentijd, bloeiend onder de Abbasiden, genoemd naar Wāṣil ibn ʿAṭāʾ, die zich afzonderde (iʿtazala) van de kring van al-Ḥasan al-Baṣrī na onenigheid over de zondaar van een grote zonde. Volgens het boek stellen zij het verstand boven de overlevering. Hun vijf grondbeginselen in hun eigen betekenis: (1) tawḥīd = ontkennen van de eigenschappen, met de geschapenheid van de Koran; (2) ʿadl = de dienaar schept zijn eigen daden (daarom 'de magiërs van deze umma' genoemd); (3) al-waʿd wa-l-waʿīd = de zondaar van een grote zonde moet gestraft worden tenzij hij berouw toont; (4) al-manzila bayna l-manzilatayn = hij is noch gelovige noch ongelovige; (5) al-amr bi-l-maʿrūf = opstand tegen de heerser met het zwaard.

Kernpunten

• Volledige en gedeeltelijke taʿṭīl; verschil met taḥrīf.
• Definities van takyīf, tamthīl, tashbīh en twee verschillen.
• Twee soorten tashbīh, met drie vormen van de eerste.
• Ter kennisname: Jahmiyya en de vijf grondbeginselen van de Muʿtazila.

Bron: العقيدة (٢), les 9, vanaf p. 43.