Het verschil tussen gewoonten en aanbidding#✎

Is een auto, een airco of een computer een bidʿa? Nee. Het boek maakt een grondregel: bij gewoonten en wereldse zaken is alles toegestaan tenzij er een verbod is (al-Baqara 2:29); bij aanbidding is alles verboden totdat er bewijs is dat het voorgeschreven is (aš-Šūrā 42:21).

Ibn Taymiyya: bij aanbidding wordt alleen voorgeschreven wat Allah voorschreef, bij gewoonten wordt alleen verboden wat Allah verbood. Ibn al-Qayyim: aanbidding is Allahs recht en alleen Hij bepaalt hoe Hij aanbeden wordt; overeenkomsten en omgang zijn vrij tot Hij ze verbiedt. De polytheïsten deden het omgekeerde: zij verboden wat Allah niet verbood en zochten nabijheid met wat Hij niet voorschreef.

Waarschuwingen van de salaf (door ZAD gemarkeerd als 'alleen ter kennisname'): Ibn Masʿūd: gematigdheid in de Sunna is beter dan inspanning in een bidʿa. Al-Awzāʿī: blijf bij de Sunna en sta stil waar de vroegere generaties stilstonden. Ayyūb as-Sakhtiyānī: hoe harder een vernieuwer zich inspant, hoe verder hij van Allah raakt. Sufyān ibn ʿUyayna las al-Aʿrāf 7:152 ('zo vergelden Wij de verzinners') als geldend voor elke vernieuwer. Sufyān ath-Thawrī: Iblīs houdt meer van bidʿa dan van zonde, want van een zonde heeft men berouw, van een bidʿa niet.

Bestaat er een goede bidʿa? Sommigen zeggen van wel en beroepen zich op twee teksten:

• wie in de islam een goede gewoonte (sunna ḥasana) instelt, krijgt de beloning ervan en van wie het na hem doen (Muslim). Het boek antwoordt: het gaat om wie een vastgestelde Sunna doet herleven. De aanleiding was een arme delegatie; de Profeet ﷺ spoorde aan tot liefdadigheid, een man van de Anṣār kwam met een grote gift en de anderen volgden.
• ʿUmar over het gezamenlijke tarāwīḥ-gebed: 'wat een mooie bidʿa is dit' (al-Bukhārī). Het boek antwoordt: het nachtgebed in Ramaḍān is Sunna; de Profeet ﷺ liet het in groep alleen na uit vrees dat het verplicht zou worden, en die reden viel weg met zijn dood. ʿUmar bedoelde het woord in taalkundige zin.

Daarom is de verdeling van bidʿa in goed en slecht volgens het boek onjuist. Ibn Taymiyya: niemand mag 'elke bidʿa is dwaling' zijn algemeenheid ontnemen; dat lijkt meer op verzet tegen de Profeet ﷺ dan op uitleg.

Kernpunten

• Gewoonten: toegestaan tenzij verboden. Aanbidding: verboden tenzij voorgeschreven.
• Uitspraken van de salaf tegen de bidʿa (alleen ter kennisname).
• 'Sunna ḥasana' = een vastgestelde Sunna doen herleven.
• ʿUmars 'mooie bidʿa' is taalkundig bedoeld.
• Volgens het boek bestaat er geen goede bidʿa in de religie.

Bron: العقيدة (٤), les 3, vanaf p. 13.