Hadith 20: Het rechte pad en de zijpaden#✎

ʿAbd Allāh ibn Masʿūd vertelt dat de Profeet ﷺ een lijn trok en zei: Dit is de weg van Allah. Daarna trok hij lijnen rechts en links en zei: Dit zijn wegen; op elke weg is een duivel die ernaar oproept, en hij reciteerde al-Anʿām 6:153: 'Dit is Mijn rechte pad, volg het, en volg niet de wegen, want die scheiden jullie van Zijn weg' (Aḥmad en an-Nasāʾī, ḥasan volgens al-Arnaʾūṭ).

Woorden. De lijn maakte iets abstracts zichtbaar. 'De weg van Allah' is de rechte religie: de juiste geloofsleer en goede daden volgens de methode van de Ahl as-Sunna. De lijnen opzij staan voor de afwijking van de mensen van bidʿa. Het pad is de islam; 'recht' is zonder kronkel.

Uitleg. Volgens het boek gaat het om het volgen van de methode van de Ahl as-Sunna en het mijden van afwijkende groepen. De Profeet ﷺ verwees naar dit pad met wat ik en mijn metgezellen volgen (at-Tirmidhī, ḥasan). Zo valt de bewering van elke groep dat zij op het rechte pad is weg: de waarachtigen volgen zijn Sunna en die van de kaliefen en metgezellen.

Lessen volgens het boek.

• Allah beval de gelovigen eenheid en verbood verdeeldheid.
• Allahs weg is het midden, zonder overdrijving of tekort. De wegen van bidʿa wijken af, zoals bij de Qadariyya, Jabriyya, Khawārij, Rawāfiḍ, Muʿaṭṭila en Mushabbiha.
• Verschil in fiqh-details over halal en haram valt hier niet onder; het gaat om afwijking in geloofsleer, tawḥīd en loyaliteit aan de metgezellen.
• Kenmerken van afwijkende groepen: het dubbelzinnige volgen en het duidelijke laten, begeerte boven bewijs stellen, en vertrouwen op eigen mening en verstand.

Alleen ter kennisname noemt het boek vier oorzaken van afwijkende groepen: onwetendheid, begeerte, partijdigheid voor meningen en personen, en het nabootsen van ongelovigen.

Kernpunten

• Er is één rechte weg en vele zijpaden met elk een duivel.
• Het rechte pad is wat de Profeet ﷺ en zijn metgezellen volgden.
• Allahs weg is het midden tussen overdrijving en tekort.
• Verschil in fiqh-details maakt geen afwijkende groep.
• Kenmerken van afwijking: het dubbelzinnige volgen, begeerte en eigen mening boven bewijs.

Bron: الحديث (١), les 23, vanaf p. 95.