Uitleg op basis van eigen inzicht#✎

Uitleg op basis van eigen inzicht (bi-r-raʾy, ook bi-d-dirāya): de uitlegger steunt op ijtihād en afleiding, gebaseerd op de grondslagen van de sharīʿa en de taal. Volgens het boek is het toegestaan voor wie Arabisch, grammatica, vormleer en stijlleer beheerst, en de abrogatie, de aanleidingen van openbaring, de Sunna (authentiek en zwak) en de grondslagen van de fiqh kent. Voor wie die voorwaarden mist, is het verboden.

Er zijn twee soorten:

• Afkeurenswaardig inzicht: gedreven door pure eigen voorkeur, of door iemand die niet vanuit kennis spreekt. Dat is in alle religieuze wetenschappen verboden (al-Isrāʾ 17:36; al-Aʿrāf 7:33).
• Prijzenswaardig inzicht: gebaseerd op de wetenschappelijke grondslagen van taal en sharīʿa, met duidelijke regels. Het bewijs: de verzen die spreken zonder kennis verbieden, laten omgekeerd zien dat spreken mét kennis toegestaan is.

Bekende werken van deze soort volgens het boek: Mafātīḥ al-ghayb van Fakhr ad-Dīn ar-Rāzī, Irshād al-ʿaql as-salīm van Abū s-Suʿūd en Rūḥ al-maʿānī van al-Ālūsī.

Kernpunten

• Raʾy: ijtihād en afleiding op basis van sharīʿa en taal.
• Alleen toegestaan voor wie de vereiste wetenschappen beheerst.
• Afkeurenswaardig: uit eigen voorkeur of zonder kennis.
• Prijzenswaardig: met kennis en volgens duidelijke regels.

Bron: التفسير (١), les 10, vanaf p. 30.