'U alleen aanbidden wij en U alleen vragen wij om hulp'#✎

Iyyāka naʿbudu: wij onderwerpen ons aan U in de volmaaktste nederigheid. Al-ʿibāda is volgens het boek een verzamelnaam voor alles wat Allah liefheeft en waarmee Hij tevreden is, aan uiterlijke en innerlijke daden en woorden. Aanbidding is alleen geldig en aanvaard als zij oprecht voor Allah is en volgens de leiding van de Profeet ﷺ; wie in de religie vernieuwt, heeft de gevraagde dienstbaarheid niet waargemaakt. Doordat 'Iyyāka' vooraan staat, wordt aanbidding en volledige hulp tot Allah beperkt.

Omdat de dienaar zonder Allahs hulp niet kan aanbidden, volgt het vragen om hulp. Al-istiʿāna is hulp zoeken en op Allah vertrouwen om voordeel te krijgen en schade af te weren. De hele religie komt volgens het boek neer op aanbidding en godsvertrouwen. Een van de salaf zei: al-Fātiḥa is het geheim van de Koran, en haar geheim is dit vers: het eerste deel is vrijwaring van shirk, het tweede vrijwaring van eigen kracht en macht. Na de lofprijzing gaat de tekst over van de derde persoon naar 'U', alsof de dienaar nu vóór Allah staat.

Lessen: niemand kan aanbidden zonder Allahs hulp, wat ijdelheid tegengaat; vertrouw alleen op Wie aanbidding verdient (Hūd 11:123); 'wij aanbidden' toont dat de mens een keuze heeft (tegen de Jabriyya); de mens handelt alleen met Allahs hulp en wil (tegen de Qadariyya); hulp vragen in wat alleen Allah kan, is voor Allah alleen, maar hulp van een schepsel in wat hij kan, is toegestaan.

Kernpunten

• ʿIbāda: alles wat Allah liefheeft aan uiterlijke en innerlijke woorden en daden.
• Aanvaarding vraagt oprechtheid en het volgen van de Profeet ﷺ.
• 'Iyyāka' vooraan beperkt aanbidding en hulp tot Allah.
• Het vers weerlegt zowel de Jabriyya als de Qadariyya.
• Hulp van mensen in wat zij kunnen, is toegestaan.

Bron: التفسير (١), les 14, vanaf p. 42.