Soort en oorzaak; de drie toestanden#✎

Twee sleutelbegrippen. Het boek markeert dit kader als alleen ter kennisname. Om ribā bij verkopen te begrijpen moet men de soort (al-jins) en de oorzaak (al-ʿilla) kennen. Goud, zilver, gerst en tarwe zijn elk een soort. De oorzaak bij goud en zilver is hun geldwaarde (ath-thamaniyya); daarom vallen papiergeld en munten er ook onder, en is elke munt van een land een eigen soort. De oorzaak bij de vier voedingsmiddelen is dat ze hoofdvoedsel zijn en bewaard kunnen worden. Daaronder vallen rijst, maïs, bonen, linzen en andere granen, en wat op zout lijkt, zoals komijn en peper. Hoofdvoedsel is waar het lichaam van leeft, geen lekkernij. Bewaarbaar is wat lang goed blijft zonder koelkast.

Tweede toestand: andere soort, zelfde oorzaak. Bijvoorbeeld dadels voor gerst, tarwe voor zout, goud voor zilver. Verschil in hoeveelheid mag, maar directe overdracht in de zitting is verplicht. Eén ṣāʿ dadels voor twee ṣāʿ gerst mag, en honderd dollar voor driehonderd riyal, als de overdracht in de zitting gebeurt.

Derde toestand: andere oorzaak. Bijvoorbeeld goud voor tarwe of zilver voor gerst: het ene is geld, het andere voedsel. Dan mag zowel verschil als uitstel. Honderd ṣāʿ tarwe voor tweehonderd riyal mag, ook met latere overdracht.

Geen ribawi-oorzaak. Ontbreekt de oorzaak in een van beide, dan mag ook alles: een ton ijzer voor twee ton, een auto voor twee auto's, sinaasappels voor appels, met verschil en op termijn. Ook tarwe voor ijzer of gerst voor kleding.

Samenvatting van het boek. Zelfde soort: gelijkheid en overdracht verplicht. Andere soort met zelfde oorzaak: overdracht verplicht, verschil toegestaan. Andere of ontbrekende oorzaak: verschil en uitstel toegestaan.

Kernpunten

• De oorzaak bij goud en zilver is geldwaarde; daarom geldt ribā ook voor papiergeld.
• De oorzaak bij het voedsel is hoofdvoedsel en bewaarbaarheid.
• Andere soort met zelfde oorzaak: verschil mag, directe overdracht is verplicht.
• Andere of ontbrekende oorzaak: verschil en uitstel zijn toegestaan.

Bron: الفقه (٤), les 14, vanaf p. 33.