Geloften#✎

Definitie. In de taal betekent an-nadhr zichzelf iets verplichten. Als vakterm: een verantwoordelijk persoon verplicht zichzelf voor Allah iets wat in de sharīʿa niet verplicht is.

Oordeel. In beginsel is een gelofte afkeurenswaardig. Ibn ʿUmar overlevert dat de Profeet ﷺ de gelofte verbood en zei: Zij houdt niets tegen; er wordt alleen iets mee losgekregen van de gierige. (al-Bukhārī en Muslim). Bij al-Bukhārī: De gelofte brengt niets naar voren en stelt niets uit. Ook belast de gelofte-doener zichzelf met wat de sharīʿa hem niet oplegde, en een moslim hoort het goede te doen zonder voorwaarden aan Allah te stellen.

Woorden. Het boek markeert dit kader als alleen ter kennisname. Een bindende gelofte moet uitgesproken worden; intentie alleen volstaat niet. Er is geen vaste formule: alles wat op verplichting wijst, zoals 'het is voor Allah op mij', is een gelofte, volgens de meerderheid. Kan het woord geen verplichting betekenen, dan geldt het alleen met intentie, zoals een omschrijving. Wie de gelofte afhankelijk maakt van 'als Allah wil', is tot niets verplicht.

Vijf soorten. (1) Gelofte van gehoorzaamheid, zoals bidden of vasten: moet worden nagekomen: 'en laten zij hun geloften nakomen' (al-Ḥajj 22:29); Wie belooft Allah te gehoorzamen, laat hem Hem gehoorzamen. (al-Bukhārī). (2) Gelofte van ongehoorzaamheid, zoals wijn drinken of het gebed nalaten: mag niet worden nagekomen: en wie belooft Allah ongehoorzaam te zijn, laat hem Hem niet ongehoorzaam zijn (al-Bukhārī); wel betaalt hij de boete voor een eed: De boete voor een gelofte is de boete voor een eed. (Muslim). Bij een gelofte om iets afkeurenswaardigs te doen, zoals zijn vrouw scheiden, is het aanbevolen niet na te komen en de boete te betalen. (3) Absolute gelofte, zonder iets te noemen: boete voor een eed, volgens de overlevering van ʿUqba ibn ʿĀmir (at-Tirmidhī, die hem ḥasan noemt). (4) Gelofte uit koppigheid of woede, om zichzelf te weerhouden of aan te zetten, zoals 'als ik met hem spreek, moet ik de hadj doen': hij kiest tussen nakomen en de boete. Het boek geeft hiervoor de hadith van ʿImrān ibn Ḥuṣayn 'geen gelofte in woede' en zegt zelf dat de keten zwak is. (5) Toegestane gelofte, zoals zijn kleding dragen: kiezen tussen doen en de boete.

Gelofte is aanbidding. Een gelofte aan iets anders dan Allah is shirk; zo'n gelofte komt niet tot stand en mag volgens consensus niet worden nagekomen. Wie zegt 'ik beloof Allah dat ik…': bij gehoorzaamheid is het een gelofte, bij iets toegestaans een eed. Ibn Taymiyya: 'ik beloof Allah dat ik dit jaar de hadj doe' is belofte, gelofte en eed; 'ik spreek niet met Zayd' is eed en belofte, geen gelofte. 'En komt de belofte na; over de belofte wordt gevraagd' (al-Isrāʾ 17:34).

Kernpunten

• Een gelofte is jezelf iets verplichten voor Allah wat niet verplicht was.
• In beginsel is zij afkeurenswaardig; zij verandert de beschikking niet.
• Een gelofte van gehoorzaamheid moet worden nagekomen, een van ongehoorzaamheid niet.
• Bij de andere soorten volgt de boete voor een eed of een keuze.
• Een gelofte is aanbidding; een gelofte aan een schepsel is shirk en ongeldig.

Bron: الفقه (٤), les 34, vanaf p. 80.