De dualis en wat ermee gelijkgesteld wordt#✎

Dit is het begin van eenheid 3, al-muthannā wa-l-jumūʿ. Het boek markeert deze les als ‘alleen ter kennisname’.

De dualis. Een naam die twee aanduidt doordat er -āni of -ayni achter het enkelvoud komt: rajulāni, kitābāni, rajulayni. Woorden die twee betekenen zonder die toevoeging zijn geen dualis: kilā, kiltā, ithnāni, ithnatāni, zawj, shafʿ.

Voorwaarden voor de dualis.

• Enkelvoud: een dualis of meervoud krijgt geen dualis.
• Verbogen: alladhāni, hādhāni, allatāni en hātāni zijn geen echte dualis; ze hebben alleen die vorm.
• Onbepaald: een eigennaam krijgt pas een dualis als hij onbepaald wordt; daarna mag al- (al-Muḥammadāni mujtahidāni).
• Een gelijke hebben: ash-shams wa-l-qamar krijgen samen geen dualis. Al-qamarāni voor zon en maan is een vorm waarbij één de ander overheerst (taghlīb); het is daarom met de dualis gelijkgesteld.

Gelijkgesteld met de dualis (mulḥaq). Namen die een voorwaarde missen maar toch als dualis verbogen worden (alif, yāʾ, yāʾ):

1. ithnāni en ithnatāni (al-Māʾida 5:106; at-Tawba 9:40);
2. kilā en kiltā, als ze aan een voornaamwoord vastzitten (al-Isrāʾ 17:23 kilāhumā; qaraʾtu l-kitābayni kilayhimā).

Staan kilā en kiltā vóór een zelfstandig naamwoord, dan worden ze verbogen als een maqṣūr, met veronderstelde klinkers: kiltā l-jannatayni (al-Kahf 18:33), raʾaytu kilā ṭ-ṭālibayni.

Kernpunten

• Een dualis ontstaat door -āni/-ayni aan een enkelvoud toe te voegen.
• Voorwaarden: enkelvoud, verbogen, onbepaald en met een gelijke.
• ithnāni, ithnatāni en kilā/kiltā met een voornaamwoord zijn gelijkgesteld met de dualis.
• kilā/kiltā vóór een zelfstandig naamwoord worden verbogen als een maqṣūr.

Bron: اللغة العربية (١), les 17, vanaf p. 77.