Dankbaarheid (ash-shukr)#✎

Twee helften. Het geloof bestaat uit twee helften, dankbaarheid en geduld. Wie het goed meent met zichzelf, verwaarloost geen van beide en gaat zijn weg naar Allah tussen deze twee.

Betekenis. In de taal is shukr het tegendeel van ondankbaarheid: weldaad erkennen en bekendmaken. Als term: de weldaad kennen en erover spreken. Dankbaarheid is het hart dat zich wijdt aan liefde voor de Gever, de ledematen die Hem gehoorzamen en de tong die Hem gedenkt en prijst. Ibn al-Qayyim: wie de gunst kent en de Gever kent, haar erkent, zich voor Hem onderwerpt, Hem liefheeft en de gunst gebruikt in wat Hij liefheeft, die is dankbaar.

Een voorbeeld. Het gebed verenigt de drie soorten dank: met het hart (oprechtheid en nederigheid), met de tong (Koran en gedenken) en met de ledematen (buigen, neerknielen en de groet).

Lof en dank. (1) Lof (ḥamd) is met de tong; dank met tong, hart en ledematen: ﴿Werkt, familie van Dāwūd, in dankbaarheid; weinigen van Mijn dienaren zijn dankbaar﴾ (Sabaʾ 34:13). (2) Lof kan tegenover een gunst en zonder gunst; dank alleen tegenover een gunst.

Wat dankbaarheid inhoudt. (1) Weten dat de gunst van Allah komt. (2) Er tevreden mee zijn: Wie moslim werd, genoeg voorziening kreeg en door Allah tevreden gemaakt werd met wat Hij hem gaf, die is geslaagd (Muslim). (3) Allah ervoor prijzen: ﴿En spreek over de gunst van je Heer﴾ (aḍ-Ḍuḥā 93:11). Abū l-Aḥwaṣ vertelt over zijn vader, die in armoedige kleding kwam terwijl hij kamelen, slaven, paarden en schapen had: Als Allah je bezit geeft, laat het dan aan je gezien worden (Aḥmad, an-Nasāʾī en at-Tirmidhī, ṣaḥīḥ volgens al-Albānī).

Oordeel. Ibn al-Qayyim: dank aan Allah is verplicht volgens het verstand, de sharia en de natuurlijke aanleg; hoe zou het niet verplicht zijn Hem te prijzen, als enige te erkennen, lief te hebben en Zijn gunsten te noemen? Dankbaarheid is wat Hij het meest liefheeft. ﴿Gedenkt Mij, dan gedenk Ik jullie; weest Mij dankbaar en weest niet ondankbaar﴾ (al-Baqara 2:152), en dank aan Allah en aan de ouders (Luqmān 31:14).

Alleen ter kennisname (p. 51). Allah vraagt dank voor gunsten (Yā Sīn 36:35) en voor leiding (al-Aʿrāf 7:144), en maakt aanbidding afhankelijk van dank (al-Baqara 2:172). Ondankbaarheid voor Allahs gunst wordt gelaakt en is een oorzaak van straf (Hūd 11:9); al-ʿĀdiyāt 100:6 laakt de kanūd, die de rampen telt en de gunsten vergeet. De Profeet ﷺ laakte vrouwen die ondankbaar zijn tegenover hun man: Mij werd het Vuur getoond, en de meeste bewoners waren vrouwen die ondankbaar zijn … ondankbaar voor de weldaad: als je een van hen een leven lang goed doet en zij ziet dan iets van je, zegt zij: ik heb nooit iets goeds van je gezien (al-Bukhārī en Muslim).

Kernpunten

• Het geloof heeft twee helften: dankbaarheid en geduld.
• Dankbaarheid is met hart, tong en ledematen; het gebed verenigt alle drie.
• Lof is met de tong en kan zonder gunst; dank is met alle drie en alleen tegenover een gunst.
• Dankbaarheid houdt in: weten dat de gunst van Allah komt, er tevreden mee zijn en Hem prijzen.
• Dank is volgens Ibn al-Qayyim verplicht volgens verstand, sharia en natuurlijke aanleg.

Bron: التربية الإسلامية (٢) أعمال القلوب, les 12, vanaf p. 49.