De vruchten van nadenken#✎

Een gevaar. Volgens het boek doen soefi's verkeerd die plichten laten en zich alleen aan nadenken wijden. Ibn al-ʿArabī zei: dat een shaykh van hen een dag, een nacht of een maand nadenkt zonder op te houden, is een weg ver van het juiste, niet passend voor mensen en niet volgens de soenna.

De vroege generaties en nadenken. Gevraagd naar de aanbidding van Abū Dharr zei Umm Dharr: "Hij was de hele dag afgezonderd en dacht na." Umm ad-Dardāʾ noemde als beste aanbidding van Abū d-Dardāʾ: "Nadenken en lering trekken." Sufyān ath-Thawrī zat in een bijeenkomst; de lamp ging uit en toen hij weer brandde, liepen de tranen over zijn gezicht: "Ik dacht aan het graf." Tegen Ibrāhīm an-Nakhaʿī werd gezegd dat hij lang nadacht; hij zei: "Nadenken is het merg van het verstand."

Vruchten van nadenken.

1. Toename van geloof. Khulayfa al-ʿAbdī zei: de gelovigen bleven nadenken over wat hun Heer schiep tot hun harten zeker waren van hun Heer.
2. Inzet voor het Hiernamaals en onthechting van de wereld. Ibn ʿAbbās zei: nadenken over het goede leidt tot doen, en spijt over het kwade leidt tot laten. Ibn al-Qayyim zei dat dit denken liefde en kennis oplevert; wie over het Hiernamaals nadenkt, krijgt verlangen ernaar, wie over de wereld nadenkt, onthechting; en wie nadenkt over korte hoop en weinig tijd, krijgt ijver en benut zijn tijd.
3. Vrees voor Allah en besef van Zijn grootheid. Bishr ibn al-Ḥārith: "Als de mensen nadachten over de grootheid van Allah, zouden zij Hem niet ongehoorzaam zijn." Er werd gezegd: nadenken verdrijft onachtzaamheid en brengt ontzag in het hart.
4. Zichzelf kennen en verbeteren. al-Fuḍayl: "Nadenken is een spiegel die je je goede en slechte daden laat zien."
5. Verheffing van de umma: de hervormers en vernieuwers in de geschiedenis begonnen met kijken naar de toestand van de moslims: wat ontbreekt, waar zit de fout, waar zijn de gaten? Daarna zetten zij zich in.
6. Wetenschappelijke productie. ash-Shāfiʿī zei: "Gebruik zwijgen als hulp bij spreken, en nadenken als hulp bij afleiden." De grote productie van de geleerden was volgens het boek voor een groot deel vrucht van nadenken.
7. Inkeer, vergeving en genade. Sufyān ibn ʿUyayna citeerde vaak: "Wie gewend is na te denken, vindt in alles een les." En hij zei: "Nadenken is de sleutel van genade; zie je niet dat hij nadenkt en dan berouw toont?"

De waarde van nadenken (alleen ter kennisname, p. 76). Abū d-Dardāʾ: "Een uur nadenken is beter dan een nacht bidden." Ibn ʿAbbās: "Twee bescheiden rakʿa's met nadenken zijn beter dan een hele nacht bidden met een onachtzaam hart." Muḥammad ibn Kaʿb al-Quraẓī zei liever de hele nacht alleen az-Zalzala en al-Qāriʿa te lezen en erover na te denken dan de Koran snel af te raffelen.

Wat juist nadenken bevordert. (1) Bescherming zoeken tegen de duivel voor het lezen van de Koran. Ibn Kathīr zegt dat de betekenis daarvan is dat de lezer niet in de war gebracht wordt en niet belet wordt te overpeinzen en na te denken. (2) Zonden mijden: ﴿Ik zal van Mijn tekenen afwenden wie zich op aarde zonder recht hoogmoedig gedragen﴾ (al-Aʿrāf 7:146); al-Ḥasan legde uit: "Ik belet hun harten na te denken over Mijn zaak."

Kernpunten

• Plichten laten om alleen na te denken is volgens het boek een verkeerde soefi-weg.
• De vroege generaties dachten veel na; Ibrāhīm an-Nakhaʿī noemde nadenken het merg van het verstand.
• Nadenken vermeerdert geloof, vrees en inzet, en is een spiegel voor de eigen daden.
• Nadenken stond aan de basis van hervorming en wetenschappelijke productie.
• Bescherming zoeken tegen de duivel en zonden mijden bevorderen juist nadenken.

Bron: التربية الإسلامية (٢) أعمال القلوب, les 21, vanaf p. 74.