Nadenken (at-tafakkur)#✎

De edelste bijeenkomst. De edelste bijeenkomst is zitten met nadenken; daarom zijn er veel bewijzen uit Koran en soenna dat nadenken verplicht is. Hoe heerlijk zijn zulke bijeenkomsten voor wie ze gegeven worden. Bijvoorbeeld: nadenken over de betekenissen van Allahs namen en eigenschappen, over de wijsheid die de Profeet ﷺ bracht, over het Hiernamaals, en over wat de mensen in godsdienst en wereld baat.

Betekenis. In de taal: overwegen, beschouwen en het hart laten gaan over iets; men zegt tafakkara als iemand zijn hart erover liet gaan om er lering uit te trekken. Als term: het rondgaan van verstand en hart over de bewijzen, tekenen en betekenissen van dingen, om er nut uit te halen.

Het nuttigste denken. Nuttig denken is denken dat de dienaar bij iets goeds of nuttigs brengt, in deze wereld of het Hiernamaals. Ibn al-Qayyim zegt dat het nuttigste denken gaat over de belangen van de wederkomst en de wegen om ze te verkrijgen, en over het afweren van de schade van de wederkomst en de wegen om die te vermijden. Daarna komen vier gedachten over deze wereld: de belangen en de wegen ernaartoe, en de schade en de wegen om die te vermijden. "Om deze acht soorten draaien de gedachten van de verstandigen."

Terreinen van nadenken.

1. Over de teksten van de openbaring, de tekenen en de gelijkenissen: ﴿En Wij zonden jou de Vermaning neer, opdat je de mensen uitlegt wat tot hen neergezonden werd, en opdat zij nadenken﴾ (an-Naḥl 16:44), en ﴿Als Wij deze Koran op een berg hadden neergezonden … Deze gelijkenissen geven Wij de mensen, opdat zij nadenken﴾ (al-Ḥashr 59:21).
2. Over de wereld en hoe snel ze vergaat (Yūnus 10:24).
3. Over de schepselen: ﴿Hoeveel tekenen in de hemelen en op aarde gaan zij voorbij, terwijl zij zich ervan afwenden﴾ (Yūsuf 12:105–106). In Ṣaḥīḥ Muslim staat dat de Profeet ﷺ in het laatste deel van de nacht opstond, naar de hemel keek en las: ﴿Voorwaar, in de schepping van de hemelen en de aarde en de afwisseling van nacht en dag zijn tekenen voor de verstandigen …﴾ (Āl ʿImrān 3:190–191); daarna gebruikte hij de tandenstok, deed de wassing en bad, en hij herhaalde dit. an-Nawawī zegt dat het aanbevolen is deze verzen te lezen bij het wakker worden 's nachts terwijl men naar de hemel kijkt. Aan al-Awzāʿī werd gevraagd wat het doel is van nadenken erover; hij zei: "Ze lezen en begrijpen." Ibn Taymiyya zegt dat kijken naar de hogere en lagere schepselen om na te denken en lering te trekken geboden of aanbevolen is. Shurayḥ al-Qāḍī zei tegen zijn metgezellen: "Kom mee naar de markt, dan kijken we naar de kamelen, hoe ze geschapen zijn." Volgens het boek moet de mens ook gebruikmaken van de empirische en natuurwetenschappen; er zijn veel schepselen verschenen die de voorgangers niet kenden: ﴿En Hij schept wat jullie niet weten﴾ (an-Naḥl 16:8).

Kernpunten

• Nadenken is volgens het boek verplicht en de edelste bijeenkomst.
• Tafakkur is het rondgaan van verstand en hart over bewijzen en tekenen om er nut uit te halen.
• Het nuttigste denken gaat volgens Ibn al-Qayyim over de belangen en schade van de wederkomst en de wegen daarheen.
• Terreinen: de openbaring, de vergankelijkheid van de wereld en de schepselen.
• De Profeet ﷺ keek 's nachts naar de hemel en las Āl ʿImrān 3:190–191; ook natuurwetenschap kan helpen bij nadenken.

Bron: التربية الإسلامية (٢) أعمال القلوب, les 19, vanaf p. 70.