De ontleding van lof en blaam#✎

Twee manieren van ontleden. Bij niʿma l-khuluqu ṣ-ṣabr (een uitstekende eigenschap is geduld) geeft het boek twee manieren:

1. Niʿma is een onvervoegbare verleden tijd, al-khuluq de fāʿil in de nominatief, en de zin niʿma l-khuluq staat in plaats van een nominatief als vooropgeplaatst gezegde (khabar muqaddam). Aṣ-ṣabr is dan het achteropgeplaatste onderwerp (mubtadaʾ muʾakhkhar), het geprezen nomen.
2. Aṣ-ṣabr is het gezegde van een weggelaten onderwerp: huwa ṣ-ṣabr (dat is geduld).

Bij biʾsa khuluqan al-kadhib is de fāʿil een verborgen huwa, khuluqan een tamyīz, de zin een vooropgeplaatst gezegde en al-kadhib het achteropgeplaatste onderwerp.

Het geprezene vooraan. Staat het geprezen nomen vóór werkwoord en fāʿil, zoals in Muḥammadun niʿma ṣ-ṣadīq, dan is Muḥammad onderwerp en is de werkwoordzin niʿma ṣ-ṣadīq het gezegde.

Het geprezene weglaten. Het mag wegvallen als de context het duidelijk maakt. Het boek vult aan:

• «een uitstekende Beschermer en een uitstekende Helper» (al-Anfāl 8:40): niʿma l-mawlā llāh;
• «een uitstekende dienaar; hij keerde zich steeds (tot Allah)» (Ṣād 38:44): niʿma l-ʿabdu Ayyūb;
• «uitstekend zijn Wij die haar uitspreiden» (adh-Dhāriyāt 51:48): naḥnu;
• «uitstekend is het einde van het verblijf» (ar-Raʿd 13:24): ʿuqbāhum.

Oefening. Het boek laat zinnen ontleden als niʿma ṣ-ṣadīqu Ḥusayn en biʾsa r-rajulu l-fāsiq, en laat de leerling prijzen of laken: liefde voor het vaderland, oprechtheid in het werk, een slechte metgezel, huichelarij.

Kernpunten

• Eerste ontleding: de zin met niʿma is vooropgeplaatst gezegde, het geprezene is achteropgeplaatst onderwerp.
• Tweede ontleding: het geprezene is gezegde van een weggelaten huwa.
• Staat het geprezene vooraan, dan is het onderwerp en is de werkwoordzin het gezegde.
• Het geprezene of gelaakte mag wegvallen als de context het aanwijst.

Bron: اللغة العربية (٤), les 4, vanaf p. 27.