Hadith 2: 'De godsdienst is gemak'#✎

Abū Hurayra overlevert dat de Profeet ﷺ zei: De godsdienst is gemak. Niemand gaat de godsdienst te lijf of hij wordt erdoor overwonnen. Houd dus het juiste aan, kom zo dicht mogelijk, verheug je, en zoek hulp in de ochtend, de middag en een deel van de nacht (al-Bukhārī). In een lezing van hem: De middenweg, de middenweg, dan bereiken jullie het doel.

De overleveraar. Abū Hurayra (ʿAbd ar-Raḥmān ibn Ṣakhr ad-Dawsī) bleef bij de Profeet ﷺ, die voor zijn geheugen bad, zodat hij van alle metgezellen het meest overleverde. ʿUmar stelde hem aan over al-Baḥrayn (al-Aḥsāʾ) en onder de Omayyaden bestuurde hij enkele jaren Medina. Hij stierf in 59 AH.

Woorden. 'De godsdienst' is de islam. Wie overdrijft, kan de godsdienst niet aan; die overwint hem en brengt hem terug naar het evenwicht. Saddidū: houd het juiste aan, zonder overdrijving of nalatigheid. Qāribū: lukt het volmaakte niet, kom er dan zo dicht mogelijk bij. Abshirū: verheug je over de beloning voor daden die je volhoudt, al zijn ze weinig. Al-ghadwa, ar-rawḥa en ad-duljā zijn reizen aan het begin van de dag, in de tweede helft van de dag en aan het einde van de nacht: tijden waarin men energie heeft. Het boek citeert een versregel die men 'voor ʿAlī voordroeg' over het reizen in de vroege ochtend; de toeschrijving is dus niet zeker.

Uitleg. Het boek markeert de algemene uitleg als 'alleen ter kennisname'. De godsdienst is gemakkelijk in geloofsleer, zeden, daden en nalatingen. Wie overdrijft, raakt uitgeput en houdt op. Imam Aḥmad overleverde van Anas: Deze godsdienst is stevig, dring er dus zacht in door (al-Arnaʾūṭ: ḥasan door ondersteunende overleveringen). Het streven naar het volmaakte is niet verboden, wel overdrijving die tot verveling leidt of tot het verzuimen van iets beters of verplichts. De hadith toont vier zaken: het gemak van de sharīʿa; 'moeite brengt verlichting'; aanmoediging en goed nieuws; en advies over hoe je naar Allah 'reist'.

Lessen. De islam is gebouwd op gemak (al-Baqara 2:185); de Profeet ﷺ zei: Maak het gemakkelijk en maak het niet moeilijk (al-Bukhārī en Muslim). Hij koos tussen twee zaken altijd de gemakkelijkste, zolang het geen zonde was. Gemak is geen vrijbrief om plichten te ontlopen, maar de middenweg tussen overdrijving en nalatigheid. Het boek onderscheidt gewone moeite, die bij elke plicht hoort en de bepaling niet verandert, en ongewone moeite, die schade doet aan iemand zelf, zijn kind of zijn geld; die brengt verlichting. ʿĀʾisha overleverde: Neem van de daden wat jullie aankunnen, want Allah wordt het niet moe totdat jullie het moe worden; de geliefdste daad bij Allah is wat volgehouden wordt, al is het weinig (al-Bukhārī en Muslim).

Kernpunten

• De islam is gemakkelijk; wie de godsdienst te lijf gaat, raakt uitgeput.
• Sadād: het juiste zonder overdrijving of nalatigheid; muqāraba: zo dicht mogelijk bij het volmaakte.
• Gemak betekent niet dat men plichten ontloopt, maar dat men de middenweg houdt.
• Gewone moeite verandert de bepaling niet; ongewone moeite brengt verlichting.
• De geliefdste daad bij Allah is wat volgehouden wordt, al is het weinig.

Bron: الحديث (٤), les 3, vanaf p. 14.