De uitzondering (istithnāʾ)#✎

Definitie. De istithnāʾ (uitzondering) is een taalkundige constructie waarbij wat na het uitzonderingspartikel komt, wordt uitgesloten van het oordeel over wat ervóór staat. Dat oordeel kan ontkennend of bevestigend zijn.

Een soort lijdend voorwerp. Volgens het boek is het uitgezonderde woord een soort lijdend voorwerp. In de accusatief staat het door een weggelaten werkwoord, astathnī (ik zonder uit):

• ḥaḍara ṭ-ṭalabatu illā ṭāliban (= astathnī ṭāliban);
• raʾaytu r-rijāla illā Muḥammadan;
• jāʾa l-muwaẓẓafūna illā l-mudīra.

Vier pijlers.

1. het oordeel (al-ḥukm): wat aan de groep wordt toegeschreven, een handeling, eigenschap of uitspraak;
2. de groep (al-mustathnā minhu): het naamwoord waaraan het oordeel wordt toegekend en dat het omvat;
3. het partikel (adāt al-istithnāʾ);
4. het uitgezonderde (al-mustathnā): het naamwoord dat niet onder het oordeel valt.

Een voorbeeld is katabtu l-maqālata illā l-khātimata (ik schreef het artikel behalve het slot). Daarin is het oordeel 'schrijven', de groep al-maqāla, het partikel illā en het uitgezonderde al-khātima.

Drie groepen partikels:

• een voorzetsel-partikel: illā;
• naamwoorden: ghayr en siwā;
• woorden die tussen partikel en werkwoord in staan: ʿadā, khalā en ḥāshā.

Kernpunten

• Bij de istithnāʾ wordt wat na het partikel komt uitgesloten van het oordeel over wat ervóór staat.
• In de accusatief staat het uitgezonderde door een weggelaten werkwoord, astathnī.
• Vier pijlers: oordeel, groep, partikel en uitgezonderde.
• Partikels: illā (partikel), ghayr en siwā (naamwoorden), ʿadā, khalā en ḥāshā (partikel of werkwoord).

Bron: اللغة العربية (٣), les 13, vanaf p. 66.