Weglating van het lijdend voorwerp en van zijn regens#✎

Het lijdend voorwerp weglaten. Dat mag als een aanwijzing duidelijk maakt wat er weggelaten is, onder meer om het kort te houden:

• «waar zijn Mijn partners die jullie beweerden?» (al-Qaṣaṣ 28:62), dus tazʿumūnahum;
• «je Heer heeft je niet verlaten en heeft (je) niet verafschuwd» (aḍ-Ḍuḥā 93:3), dus wa-mā qalāka;
• «vond Hij jou niet als wees en gaf Hij (je) onderdak?» (aḍ-Ḍuḥā 93:6), dus fa-āwāka.

Het regerende werkwoord weglaten (kader 'alleen ter kennisname', p. 39–40). Dat kan op twee manieren.

Toegestaan, als een aanwijzing het aangeeft. Vaak gebeurt dat in een antwoord: «wat heeft jullie Heer neergezonden? Zij zeiden: goed (khayran)» (an-Naḥl 16:30), dus anzala khayran. Ook op man ukrimu? antwoord je al-ʿulamāʾa. Het kan ook zonder vraag: «en Lūṭ, toen hij tot zijn volk zei» (al-Aʿrāf 7:80), dus wa-dhkur Lūṭan; «en aan Sulaymān (onderwierpen Wij) de stormwind» (al-Anbiyāʾ 21:81).

Verplicht, als het lijdend voorwerp vóór een werkwoord staat dat op een voornaamwoord ervan werkt: Muḥammadan akramtuhu; «en de aarde, daarna spreidde Hij haar uit» (an-Nāziʿāt 79:30). Dit heet ishtighāl. Ook in spreekwoorden is weglating verplicht: al-kilāba ʿalā l-baqar (= arsil al-kilāb). Hetzelfde geldt voor waarschuwing, aansporing, specificatie en aanroeping, die later aan bod komen. In al deze gevallen is het woord een lijdend voorwerp van een weggelaten werkwoord dat je uit de context afleidt.

De oefening gebruikt onder meer het spreekwoord a-ḥashafan wa-sūʾa kīlatin? (slechte dadels én een slechte maat?).

Kernpunten

• Het lijdend voorwerp mag wegvallen als een aanwijzing het aangeeft (aḍ-Ḍuḥā 93:3, 6).
• Het werkwoord mag wegvallen in een antwoord of bij een aanwijzing (an-Naḥl 16:30).
• Bij ishtighāl (Muḥammadan akramtuhu) en in spreekwoorden is weglating van het werkwoord verplicht.
• Het overblijvende woord is dan lijdend voorwerp van een weggelaten werkwoord.

Bron: اللغة العربية (٣), les 8, vanaf p. 39.