Partikels die op laysa lijken#✎

Vier partikels. In, mā, lā en lāta lijken op laysa (is niet), zowel in betekenis (ontkenning) als in werking: hun ism staat in de nominatief en hun khabar in de accusatief.

In. In akhūka musāfiran betekent: je broer is niet op reis. In is een ontkennend partikel, vast op sukūn. Akhū is de ism, in de nominatief met een wāw (een van de vijf zelfstandige naamwoorden). Musāfiran is de khabar in de accusatief. Ter kennisname geeft het boek twee voorwaarden:

1. De khabar mag niet vóór de ism staan. In in musāfirun akhūka werkt in niet.
2. Er mag geen illā in de zin staan. In in akhūka illā musāfirun is akhū gewoon mubtadaʾ en musāfirun khabar.

Mā. «Dit is geen mens» (Yūsuf 12:31) betekent: laysa hādhā basharan. Zo ook mā l-mutahawwiru shujāʿan (de roekeloze is niet dapper). Dezelfde twee voorwaarden gelden. In mā mutahawwirun ash-shujāʿu (khabar vooraf) en mā l-ḥaqqu illā ḍāʾiʿun (met illā) werkt mā niet.

Lā. Lā maʿrūfun ḍāʾiʿan (geen goede daad gaat verloren). Ter kennisname: lā werkt alleen als zowel ism als khabar onbepaald zijn en de khabar niet vooraf staat. Lā Saʿīdun ghāʾibun werkt niet, omdat de ism bepaald is. Lā ghāʾibun aḥadun werkt ook niet, omdat de khabar vooraf staat.

Lāta. Lāta sāʿata nadamin betekent: het is geen uur van spijt. Ingevuld: laysati s-sāʿatu sāʿata nadam. Het vers is «en het was geen tijd meer om te ontkomen» (Ṣād 38:3). De ism is weggelaten (ingevuld: al-ḥīnu), ḥīna is de khabar in de accusatief en manāṣ is muḍāf ilayh. Meestal valt de ism van lāta weg; soms de khabar.

Kernpunten

• In, mā, lā en lāta ontkennen en werken als laysa: ism in de nominatief, khabar in de accusatief.
• In en mā werken niet als de khabar voorop staat of als er illā in de zin staat.
• Lā werkt alleen met een onbepaalde ism en khabar, en de khabar niet vooraf.
• Bij lāta valt meestal de ism weg: wa-lāta ḥīna manāṣ.

Bron: اللغة العربية (٢), les 15, vanaf p. 60.